လူမႈပတ္၀န္းက်င္တြင္ ယင္းေရာဂါ ရွိသူမ်ားကို ခြဲျခား ဆက္ဆံျခင္းေၾကာင့္ ေရာဂါကို ပိုမိုျပန္ႏွံ႔ေစႏိုင္ၿပီး ေ၀ဒနာသည္ မ်ားကို ၎တို႔ ေရာဂါ အေၾကာင္း ရဲ၀ံ့စြာ ထုတ္ေဖာ္ေျပာ ဆိုႏိုင္ေအာင္ လူမႈပတ္၀န္းက်င္မွ အကူအညီ ေပးသင့္ေၾကာင္း HIV/AIDS ေ၀ဒနာသည္မ်ားကို ကူညီ ေစာင့္ေရွာက္ေပးေနေသာ ေမတၱာရတနာ အဖြဲ႕နာယက ဦးျမင့္ေဆြက သံုးသပ္ေျပာၾကားသည္။

အမ်ိဳးသားမွာ ပိုးရွိျပီး အမ်ိဳးသမီးမွာ ပိုးမရွိဘူးဆိုရင္ ကေလးယူတဲ့အခါ အမ်ိဳးသမီးကိုပါ ပိုးကူးစက္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာလည္း ကေလးမယူသင့္ပါဘူး။ အမ်ိဳးသမီး တစ္ဦးတည္းမွာ ပိုးရွိရင္ေတာ့ ကေလးယူတဲ့ အခါ မိခင္ကေန ကေလးကို HIV ပိုးမကူးေအာင္ ေသေသခ်ာခ်ာ ဂရုစိုက္ျပီး ကာကြယ္ၾကရပါမယ္။

အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားကို ေအအာတီ ေဆး၀ါးျဖင့္ ကုသေပးေနသည့္ ရန္ကုန္တုိင္းေဒသႀကီး မဂၤလာဒံုၿမိဳ႕နယ္ရွိ မဂၤလာဒံု အထူးကုေဆး႐ံု ေအအာတီစင္တာကို ၂၀၀၇ ခုႏွစ္က စတင္ဖြင့္လွစ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ပထမေလးလအထိ ရရွိထားသည့္ စာရင္းမ်ားအရ ကေလးလူနာ ၄၁၁ ဦး အပါအ၀င္ ေ၀ဒနာရွင္ စုစုေပါင္း ၃၈၄၁ ဦးအား ေအအာတီ ေဆး၀ါးမ်ား ေထာက္ပံ့ေပးလ်က္ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ ေဝဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ART ေဆးဝါးမ်ား စဥ္ဆက္မျပတ္ ရရွိႏိုင္ေရး၊ ခြဲျခား ႏွိမ္ခ် ဆက္ဆံမႈမ်ား မရွိေစေရးႏွင့္ အရည္အေသြး ျပည့္ဝေသာ ဝန္ေဆာင္မႈမ်ား ပိုမိုရရွိႏိုင္ရန္အတြက္ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွ ကညီေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ရန္ အတြက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ ေဝဒနာ ရွင္မ်ားက အသိေပး ေတာင္းဆို သြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

HIV ပုိး ကူးစက္မႈကုိ ကာကြယ္ႏုိင္သည့္ ART ေဆးမ်ား ပုိမုိရ႐ွိလာႏုိင္မႈေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါႏွင့္ ဆက္ႏြယ္သည့္ ေသဆုံးမႈမ်ားကုိ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္ခဲ့သည္။ AIDS ေၾကာင့္ ေသဆုံးသူအေရ အတြက္မွာ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ အျမင့္ဆုံးျဖစ္ခဲ့သည္။ HIV ကူးစက္မႈကုိ ဟန္႔တားႏိုင္သည့္ ART ေဆးမွာ AIDS ေရာဂါကုိ ကုသႏုိင္ျခင္း မ႐ွိေသာ္လည္း အဆုိပါေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းကုိ သိသာစြာ က်ဆင္းေစခဲ့သည္။

HIV ျဖင့္ အသက္ရွင္ေနထိုင္သူမ်ားကြန္ရက္၏ သတၲမအႀကိမ္ေျမာက္ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးပြဲကို စက္တင္ဘာ ၂၄ ရက္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ေရႊဂံုတိုင္ရွိ ွ Excel Tower တြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ၿပီး တစ္ႏို္င္ငံလံုးမွ HIV ကြန္ရက္ ကိုယ္စားလွယ္ ႏွစ္ရာေက်ာ္က အစိုးရႏွင့္ ကုလသမဂၢအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ႏိုင္ငံတကာ HIV/AIDS ဆိုင္ရာ ဝန္ေဆာင္မႈ ေပးေနေသာ အဖြဲ႕စည္း မ်ားသို႔ လက္မွတ္ေရးထိုး ေတာင္းဆိုလိုက္ျခင္းျဖစ္သည္။

ယင္းေအအာတီ စင္တာမ်ားတြင္ ေျခာက္လမွ တစ္ႏွစ္အထိ ေအအာတီေဆး၀ါးျဖင့္ ကုသမႈ ခံယူၿပီးေသာ လူနာမ်ားအား ၿမိဳ႕နယ္အဆင့္ Decentralized ART sites မ်ားသို႔ လႊဲေျပာင္းေပးၿပီး ဆက္လက္ကုသမႈ ခံယူေစမည္ ျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ ယခုႏွစ္အတြင္း Decentralized ART sites ၃၀ အထိ ဖြင့္လွစ္ သြားမည္ျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ၁၀၁ ခုအထိ တိုးခ်ဲ႕ရန္ လ်ာထားေၾကာင္း သိရသည္။

“ကခ်င္မွာ HIV ရွိသူတိုင္း ၀ယ္ေသာက္က်တဲ့ အိုအိုင္လို႔ ေခၚတဲ့ေဆးကို က်န္းမာေရးဌာနမွာ ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ ၀ယ္ေသာက္ ရတယ္။ ကိုယ့္ဘာသာကို ၀ယ္ေသာက္ဖို႔ ခက္ခဲေတာ့ ဦးေနွာက္ အေျမွးပါး ေရာင္ေရာဂါ ရရွိၾကတယ္။ နားမလည္တာလည္း ပါတာေပါ့။ ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕ေပၚမွာ လူနာ ၈၀ ေက်ာ္မွာ ၇၀ ေက်ာ္ေလာက္ပဲ ေဆးေပး တယ္။

HIV ပုိးကူးစက္ခံထားရသူေတြလုိ႔ ေျပာလုိက္တာနဲ႔ ဒီေန႔ေခတ္မွာ သိပ္ေရပန္းမစားလွတဲ့ ႐ုိးအီေနတဲ့ အေၾကာင္းေတြပဲ မ်ားပါ လိမ့္မယ္။ ၿပီးေတာ့ HIV ကူးစက္ခံထားရသူေတြရဲ႕ အေရးကိစၥေတြဟာ ဒီေန႔မွာ လူေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ား ေမ့ေမ့ေပ်ာက္ေပ်ာက္ ရွိေနေလာက္ပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ သူတုိ႔ရဲ႕ ဘ၀ေတြ၊ ေနာက္ထပ္ ေနထုိင္သြားရမဲ့ သူတုိ႔ရဲ႕ လက္က်န္ အခ်ိန္ေတြနဲ႔ ပတ္၀န္းက်င္ေတြမွာ ဘယ္လုိအသက္ရွင္ ေနထုိင္ၾက သလဲ။ သူတုိ႔ရဲ႕ ေျပာေရး ဆုိခြင့္ဆုိတာ ဘယ္ေနရာ ေရာက္ေနၿပီလဲ။

HIV ပိုး ရွိေနသူေတြမွာ စီဒီဖိုး အေရအတြက္ က်ဆင္းလာတာနဲ႔ အမွ် ခုခံအား က်ဆင္း လာပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ျပင္ပက အခြင့္ေကာင္းေစာင့္ ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ တီဘီေရာဂါ၊ ေရယံု၊ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာ၊ မက္ခရု စတာေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ သာမန္လူမွာ ကုရလြယ္ေပမယ့္ HIV ရွိသူေတြမွာ ခုခံအား က်ေနေတာ့ ဒီေရာဂါေတြက ကုရတာ အခ်ိန္ ပုိယူရ ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး ဘာေဆးမွ မေသာက္ပဲ ေနရင္ ခုခံအား လံုး၀က်သြားတဲ့ အဆင့္ AIDS အဆင့္ ေရာက္သြားရင္ အိပ္ယာထဲ လဲသြားႏုိင္ပါတယ္။ ဒီအခါမွ ေရာဂါ သည္လို ျဖစ္သြား မွာပါ။

ေဆးေျပာင္း/မေျပာင္း အၾကံမေပးခင္မွာ က်ေနာ္တို႔ ဘက္က သိခ်င္တာေလးေတြ ရွိပါတယ္။ (၁) လက္ရွိမွာ မိတ္ေဆြက ART ေဆးကို ကိုယ္ပိုင္ ၀ယ္ေသာက္ေနတာလား (သို႔) အန္ဂ်ီအိုေတြကေန ေဆးရရွိေနတာလား။ (၂) ART ေဆးေသာက္ျပီးတည္းက ဘယ္ဆရာ၀န္နဲ႔ ပံုမွန္ျပပါသလဲ။ ဆိုလိုတာက မိသားစု ဆရာ၀န္နဲ႔ တိုင္ပင္တာလား (သို႔) အန္ဂ်ီအိုက ဆရာ၀န္နဲ႔လား (သို႔) HIV specialist ဆရာ၀န္နဲ႔ ျပတာလား။

ေရာဂါ ကူးစက္ျခင္းခံရသူ လူနာမ်ားအတြက္ ေဆးရုံ စရိတ္ပံ့ပိုးေပးျခင္း၊ အာဟာရ ပံ့ပိုးေပးျခင္းႏွင့္ အခြင့္အေရး ယူ၀င ္ေရာက္ေသာ ဆက္ႏြယ္ေရာဂါမ်ား ကုသရန္အတြက္ ခရီးစရိတ္ ပံ့ပိုးေပးျခင္းႏွင့္ က်န္းမာေရး အသိပညာ ေပးျခင္း လုပ္ငန္းမ်ား အပါအ၀င္ အျခားလုပ္ငန္း စဥ္မ်ားအတြက္ ဇူလိုင္လ အတြင္းက ၂၈ သိန္းေက်ာ္ ကုန္က်ခဲ့သည္ဟု သိရွိရသည္။