အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ ဒီလူအားလံုးဟာ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ထားရွိေရး စိတ္ဓာတ္ျမွင့္တင္ေရး၊ စိတ္ဓာတ္ၾကံ႕ခိုင္မႈ အတြက္ ေလ့က်င့္ေပးေရး အတြက္ AIDS လူနာ အခ်င္းခ်င္း ဖြဲ႕ထားေသာ အဖြဲ႕အစည္း၊ စိတ္ရင့္ သန္လာေရးကုိ ရည္စူးေသာ ေလ့က်င့္မႈ လုပ္ငန္းႏွင့္ အျခားျခားေသာ ပံ့ပိုးမႈမ်ားေပးေနတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာ ပါဝင္ၿပီး စိတ္အားထက္သန္စြာ ဆင္ႏႊဲၾကတယ္။

AIDS ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ အေႏွးဗိုင္းရပ္စ္ (slow virus) အုပ္စုမွာ ပါဝင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဗိုင္းရပ္စ္ ကိုယ္ထဲေရာက္ၿပီး ၅ ႏွစ္ေက်ာ္ ၁၀ ႏွစ္မွ AIDS ေရာဂါ အတိအလင္း ျဖစ္ေပၚလာေစတာ။ ဒီကမၻာေပၚကုိ AIDS ေရာက္လာတာလည္း ၁၀ ႏွစ္ေက်ာ္ေက်ာ္ပဲ ရွိေသးေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္ ဝင္ၿပီးသား ျဖစ္ေနသူတိုင္းဟာ AIDS ေရာဂါေလာက္ ေသႏႈန္းရွိမလဲဆိုတာ အတိအက် ေျပာလို႔ မရေသးတဲ့အခ်ိန္ပါ။

AIDS ဗက္စင္းဟာလည္း ဒီေလာက္ေတာ့ က်မွာပဲ။ ေနာက္ဘက္ပုိငး္မွာ ေစ်းကြက္က်လာႏိုင္စရာ ရွိေပမယ့္ ေပၚစအခ်ိန္မွာေတာ့ တတ္ႏိုင္သူ အင္မတန္နည္းမွာပါ။ ဒါဟာ ထင္တာထက္ အမ်ားႀကီးခက္မယ့္ ကိစၥပါ။ အခ်င္းပြား ပဋိပကၡ ျဖစ္ႏိုင္စရာလည္း ရွိပါတယ္။

AIDS အေစာပိုင္း လကၡဏာ ရွိသူေတြမွာ စမ္းေတာ့ ခုခံကာကြယ္မႈ တိုးတက္လာေတာ့ ေတြ႕ရတယ္လို႔ ဆိုတယ္။ တစ္မ်ိဳးကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ေပးသြင္းလိုက္တဲ့ ေမ်ာက္ေတြမွာ ကာကြယ္ေဆး (ဗက္စင္း) ေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါကုိ လေပါင္း ၃၀ တိတိ ျဖစ္မလာေအာင္ တားဆီးႏုိင္ခဲ့တယ္ ဆိုတယ္။ ပုိလီယို ဗက္စင္းလို ပါးစပ္မွ စားလို႔ ရတဲ့ ဗက္စင္းမ်ိဳးကုိလည္း ထုတ္လုပ္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနၾကတယ္။

AZT က ၁၉၆၀ ေလာက္ကတည္းက ေပၚေနတဲ့ ေဆးပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း ခ်က္ခ်င္းသံုးလို႔ ရတာ။ အဲဒီတုန္းက ကင္ဆာအတြက္ သံုးဖို႔ရာ၊ ဒါေပမယ့္ သိပ္မေအာင္ျမင္လို႔ ေခ်ာင္းထိုးထားျခင္း ခံခဲ့ရတယ္။ ဒီေဆးက ငါး ၂ မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Herring (ဟဲရင္း) နဲ႔ Salmon (ဆာမြန္) ရဲ႕ “ဖိုမ်ိဳးပစၥည္း” (Sperm – စပန္း) က ထုတ္ယူရတဲ့ (Thymidine – သိုင္းမီဒင္း) ဆိုတဲ့ ပစၥည္းျဖစ္တယ္။

ဗိုင္းရပ္ကုိ ေသေအာင္ မသတ္ႏုိင္ရင္ ဗိုင္းရပ္စ္ မ်ိဳးမပြားႏိုင္ေအာင္ လုပ္မယ္ဆိုၿပီး အဲဒီေဆးမ်ိဳးကုိ ရွာေနၾကတယ္။ ေတြ႕ရင္ေတာ့ ဒီေဆးကုိ AIDS လူနာရွင္ေတြဟာ ရာသက္ပန္ စားသြားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆးကုိ ျဖတ္လိုက္ရင္ ပိုးက ျပန္ပြားမွာကုိး။ ခက္တာက အခု စမ္းၾကည့္ေနတဲ့ ဒီလိုေဆးေတြဟာ ျပင္းလြန္းေတာ့ မလိုလားအပ္တဲ့ အဆိပ္တက္မႈေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

ေတြ႕ကရာ လူကေနေမးလို႔ ေျဖတာနဲ႔ ေဆးကုေပးတဲ့ ဆရာဝန္ကို ေျဖရတာ မတူပါ။ ေဆးရံုေတြ၊ ေဆးခန္းေတြနဲ႔ သားဖြါးခန္းေတြမွာ ေဆးစစ္တာကိုလည္း အျပည့္အစံု မလုပ္ႏိုင္တဲ့ ေနရာမွာ ရင္ေသြးကေနတဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ HIV/AIDS ျဖစ္ျဖစ္၊ အသည္းေရာင္ (ဘီ) နဲ႔ (စီ) ျဖစ္ျဖစ္ ရွိေနတာကို ဆရာဝန္ ဆရာမေတြကို ထုတ္ေျပာဘို႔ေတာ့ လိုအပ္ပါတယ္။

လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြထဲက ဂႏိုရီးယား၊ (ကလာမိုင္ဒီယား)၊ (ထရြိဳင္ကိုမိုးနပ္စ္)၊ (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ)၊ လိင္လမ္း ေရယံု ေတြ ကေန ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။ HPV လိင္လမ္း-ၾကြက္ႏို႔ကေန အဲလို ျဖစ္လာႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုေပမဲ့ Mayo Clinic ကေတာ့ သက္ေသ မရွိဘူးလို႔ ဆိုပါတယ္။

၂၀၃၀ မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ AIDS Free Generation ျဖစ္ဖို႔ UNAIDS က ရည္မွန္းထားၿပီး အဲဒီ ရည္မွန္းခ်က္ ပန္းတိုင္ ဆီကို မေရာက္ခင္ စပ္ၾကားမွာ မ်ိဳးဆက္နဲ႔ခ်ီတဲ့ စိန္ေခၚမႈေတြကို ျမန္မာႏိုင္ငံ အေနနဲ႔ ဘယ္လို ရင္ဆိုင္တံု႔ျပန္မယ္ ဆိုတာ HIV ကူးစက္ခံထားရတဲ့ ကေလးငယ္ေပါင္း ၅၀ဝ၀ ေက်ာ္သာမက လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ တခုလံုး အတြက္၊ ႏိုင္ငံ အတြက္ လြန္စြာအေရးႀကီးတဲ့ အရာ ျဖစ္ေနပါတယ္။

HIV ႏွင့္ ေရာင္ရမ္းမႈ (Inflammation) တုိ႔က အသက္အရြယ္ ႀကီးရင့္မႈ ျဖစ္စဥ္ကို အရွိန္ျမင့္တက္ေစႏုိင္ၿပီး ဦးေႏွာက္၏ စဥ္းစား ေတြးေခၚမႈ ဆုိင္ရာအပိုင္းကို ထိခိုက္အား နည္းေစႏုိင္သည္။ ျပင္း ထန္ပါက HIV ဗုိင္းရပ္စ္ႏွင့္ ဆက္စပ္သည့္ က်န္းမာေရး ဆုိးက်ဳိးမ်ား ျဖစ္လာႏုိင္သည္ဟု ဆ၀န္စထရြန္းက ေထာက္ျပသည္။

HIV ဗိုင္းရပ္စ္မွာ AIDS ေရာဂါျဖစ္ေစေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ျဖစ္သည္။ HIV ပိုးပ်ံ႕ႏွံ႔မႈကို ၿပီးခဲ့သည့္ ဇန္နဝါရီ အတြင္းက ပထမဆံုးသိရွိ္ခဲ့ၿပီး ေနာက္ပိုင္း လြန္ခဲ့ေသာတစ္လက HIV ပိုးကူးစက္ခံရသူ ၂၆ ဦးရွိ ရာမွ ၇၉ ဦးအထိ ယင္းဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံထားရေၾကာင္း စစ္ေဆး ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။

ျပင္သစ္မွာပဲ HIV ရွိေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြကေန တရားရံုးမွာ ေလွ်ာက္ခ်က္တင္ၾကတယ္။ သူတို႔ကို အတင္း သားေၾကာျဖတ္ခိုင္းလို႔ ေလွ်ာ္ေၾကး ရလိုမႈ ျဖစ္ပါတယ္။ တရားရံုးကေန ကိုယ့္လိင္ဆက္ဆံဖက္ကို ကိုယ့္မွာ HIV ရွိေနတာကို ထုတ္ေျပာဖို႔ဆိုတာ ဖြဲ႔စည္းပံုနဲ႔ မညီဖူးလို႔ ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။