ပံုမွန္ ေယာက္်ား-သုက္ရည္ဟာ အျဖဴနဲ႔ မီးခိုးေရာင္စပ္ၾကားမွာ ရွိတယ္။ တခါတေလ နဲနဲဝါတယ္။ ပန္းေရာင္ရွိတယ္။ အနီေရာင္ ျဖစ္ေနရင္ ေသြး ပါေနလို႔ပါ။ က်ားအဂၤါကေန ထြက္တာနဲ႔ သုက္ရည္က ခဲလာေတာ့ ျပစ္ခြ်ဲလာတယ္။ ၅ မိနစ္ ကေန နာရီဝက္မွာ ျပန္ျပီး အရည္ျဖစ္တယ္။ အဲလိုမျဖစ္ရင္ ကေလးရႏိုင္စြမ္းကို ထိခိုက္ေစတယ္။ ပ်မ္းမွ်ဆိုရင္ တခါသုက္ ထြက္တာက ၂-၅ စီစီ (မီလီ-လီတာ) ရွိတယ္။ သုက္မလႊတ္တာ ၾကာရင္ မ်ားျပီး၊ ခဏခဏ ထြက္ရရင္ နည္းမယ္။ ေရာဂါ မဟုတ္ပါ။

Kallman syndrome နဲ႔ hyperprolactinemia ေတြဆိုရင္ ကုသေပးလို႔ရတယ္။ သုက္ပိုးကို က်ားအစိကေနထုတ္ယူမယ္။ IVF နဲ႔ ICSI နည္းေတြနဲ႔ ကေလးရေအာင္ၾကိဳးစားႏိုင္တယ္။ ခက္ခဲတာက ၅ဝ% သာသုက္ပိုးထုတ္ယူလို႔ရတယ္။ က်ားအစိ အရြယ္အစား၊ serum FSH level နဲ႔ biopsy reading ေတြၾကည့္ျပီး ေအာင္ျမင္ႏိုင္မႈကို မွန္းဘို႔ခက္တာျဖစ္တယ္။

“ဒီလိုလုပ္ေနတဲ့ လူတန္းစားထဲက အရင္ကထက္ ပိုၿပီးမ်ားလာတယ္လို႔ ေျပာလို႔ရတယ္။ ဒီလိုကိစၥေတြက HIV ေရာဂါပိုး ကူးစက္မႈ အမ်ားဆံုးျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခု အေနနဲ႔ ပါ၀င္ပါတယ္” ဟု မ်ဳိးဆက္ပြား က်န္းမာေရးႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ က်န္းမာေရးပညာေပး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ေနသည့္ MSI မွ ေဒါက္တာစစ္ႏိုင္က ေျပာၾကားသည္။

“ခင္ဗ်ားက ဒီကိစၥ (HIV/AIDS အသိပညာ ေပးေရး) မွာ ဘာျဖစ္လို႔ဝင္လုပ္ေနတာလဲ၊ ခင္ဗ်ားက ဆရာဝန္ လည္း မဟုတ္ဘူး၊ ႐ုပ္ရွင္မင္းသမီးပဲ” လို႔ အရင္အစိုးရက အရာရွိႀကီးတေယာက္က က်မကို ေဝဖန္ဖူးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မ တတ္ႏိုင္သမွ် အေကာင္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။

“တခ်ဳိ႕ ဧည့္သည္ေတြဆုိ မူး႐ူးၿပီး က်န္းမာေရး အသိလည္း မရွိေတာ့ ကုိယ္ဘယ္ေလာက္ ေျပာေျပာ ကြန္ဒုံး မသုံးခ်င္ၾကဘူး။ ကြ်န္မတုိ႔ကလည္း လက္ထဲမရွိရင္ တကူးတက ေဈးဆုိင္ သြားမ၀ယ္ရဲဘူး၊ အနားမွာ ရဲကလည္း ရွိေနႏုိင္ေသးေတာ့ေလ။ ဒီေတာ့ ကြန္ဒုံးမပါဘဲ အလုပ္လုပ္ၾကေရာ” လုိ႔ မဇာျခည္ က ေျပာပါတယ္။

ေခါင္းပုံျဖတ္၊ ဖိႏွိပ္တဲ့ ျပည့္တန္ဆာအိမ္ေတြမွာ မလုပ္ခ်င္ဘူးဆုိရင္ေတာ့ ကလပ္တက္၊ ဂြ်န္ဆင္း (တစ္ဦးတည္း လမ္းေဘးတြင္ ဧည့္သည္ကုိ ေစာင့္ေခၚ ေသာ ျပည့္တန္ဆာ) ေတြပဲ လုပ္ရၿပီး ရဲနဲ႔ အေယာင္ေဆာင္ရဲေတြကုိ အကာအကြယ္မဲ့စြာ ေတြ႕ၾကံဳရေတာ့တာပါပဲ။

“အႏွိပ္ခန္း မန္ေနဂ်ာေတြေရာ၊ ေခါင္းေတြေရာ ကြ်န္မတုိ႔ကုိ ေကာင္မေလးေတြနဲ႔ ဘယ္တုန္းကမွ ေပးမေတြ႕ေစခ်င္ခဲ့ဘူး။ ေနာက္ဆုံး ေကာင္မေလးေတြဘက္က ေတာင္းပန္ၿပီး ေသြးစစ္ခ်င္လုိ႔၊ ဆီးစစ္ခ်င္လုိ႔၊ ကြန္ဒုံး လုိခ်င္လုိ႔ စသျဖင့္ ကြ်န္မတုိ႔နဲ႔ ေတြ႕ပါရေစဆုိလုိ႔ ခြင့္ျပဳလုိက္ရင္လည္း ေတြ႕ရတဲ့ အခ်ိန္ကုိ လုိက္ၿပီး သူတုိ႔ကုိ ပုိက္ဆံျပန္ျဖတ္ေသးတယ္” လုိ႔ မသီတာ က စိတ္မေကာင္းစြာ ေျပာပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကကိုယ္ထဲမွာ ပြါးမ်ားေနေပမဲ့ ေရာဂါလကဏာေတြ မေပၚေသးတဲ့ အဆင့္ျဖစ္တယ္။ ခံစားရလဲ နည္းနည္းပဲ။ ART ေဆးေသာက္ရင္ေတာ့ အၾကာၾကီး အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးမေသာက္ရင္ ၁ဝ ႏွစ္။ ကံေကာင္းရင္လဲ ဒီထက္ ၾကာၾကာေနႏိုင္မယ္။ သူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တာ သတိထားပါ။ ေဆးမေသာက္ရင္ viral load ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ မ်ားလာမယ္။ CD4 count က်လာမယ္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ HIV ပုိးရွိၿပီး ေအအာတီေဆးဝါးလုိအပ္သူ တစ္သိန္း ရွစ္ေ သာင္းဝန္းက်င္ရွိကာ ၂ဝ၁၄ ႏွစ္ကုန္အထိ လူနာ ခုနစ္ေသာင္း ေျခာက္ေထာင္ေက်ာ္ကို ေအအာတီေဆးေပးႏုိင္ခဲ့ၿပီး ယခုႏွစ္တြင္ လူဦးေရတစ္ သိန္းေက်ာ္ ကို ေအအာတီ ေဆးဝါးေပးႏုိင္ရန္ ရည္ရြယ္ထားေၾကာင္း သိရသည္။

HIV ပိုးျဖင့္ အသက္ရွင္ေနထိုင္သူမ်ားအတြက္ လုပ္ေဆာင္မည့္ က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ကာယကံရွင္မ်ားကိုယ္တိုင္ ပါဝင္မႈက အလြန္အေရးႀကီးေၾကာင္း ယင္းစစ္တမ္းအရ ေတြ႕ရွိခဲ့ရေၾကာင္း သိရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ HIV ပိုး ကူးစက္ခံထားရသူ ေပါင္း ၂ သိန္းနီးပါးရွိၿပီး ARV ေဆးဝါး ေသာက္သံုးေနသူ ၁ သိန္း ၂ ေသာင္းေက်ာ္ရွိေၾကာင္း က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌာန၏ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ကိန္းဂဏန္းမ်ား အရ သိရသည္။

မလြဲမေသြ ေသရြာသြားရမည့္ေဝဒနာ တစ္ရပ္မွ ပထမဦးဆံုး လြတ္ေျမာက္သြားသူ အျဖစ္ မွတ္တမ္းဝင္သြားခဲ့သည့္ မစၥတာတင္မိုသီအား သတင္းေလာကတြင္ ဘာလင္လူနာ (Berlin Patient) ဟု လူသိမ်ားခဲ့ၿပီး ယခင္ ၂ဝဝ၇ ခုႏွစ္ကစတင္၍ ဗီဇဆဲလ္ လႊဲ ေျပာင္းမႈကုထံုးျဖင့္ ကုသမႈခံယူခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

HIV ကူးစက္ခံရသူေပါင္း ၁၈၅,၀၀၀ ဦးအတြင္းမွ ၁၂၅,၀၄၃ ဦးသည္ ART ကုထံုးရရိွရန္ လိုအပ္ေနၿပီး ၎တို႔ အနက္မွ ၅၄ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ARV ေဆး၀ါးေထာက္ပံ့မႈ ရရိွေနသည္ဟုလည္း ထိုစစ္တမ္း၌ ေဖာ္ ျပထားသည္။