ဒီေရာဂါစၿပီးေတာ့ လူအေျပာမ်ားတဲ့ ကာလေတြမွာ အရွိန္အဟုန္နဲ႔ဝိုင္းဝန္းႏိုင္ ၾကတုန္းက အစ္ကိုတို႔ အႏုပညာရွင္ေတြ လည္း ပညာေပးဇာတ္လမ္းေတြ ႐ိုက္ၾက တယ္။ ခုထိလည္း ပညာေပးတဲ့ ဇာတ္ဝင္ ခန္း ျပကြက္ေတြ ထည့္သြင္း ႐ိုက္ကူးေန တုန္းပါပဲ။ အရင္တုန္းကလို အရွိန္အဟုန္နဲ႔ လႈပ္ရွားမႈကေတာ့ နည္းသြားတာေပါ့။ ဒါ ေပမဲ့ ကမၻာ့ AIDS ေန႔ကေတာ့ သက္ဆုိင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းေတြက ေဆာင္ရြက္မႈေတြေတာ့ ရွိပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအေနျဖင့္ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္တြင္ HIV ေရာဂါပိုးရွိေနေသာ လူနာဦးေရ တစ္သိန္းႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ခန္႔ကို ေဆးဝါးကုသမႈမ်ား တိုးျမွင့္ေပးသြားရန္ ရည္ရြယ္ထားသည္။ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္က စစ္တမ္းေကာက္ယူမႈမ်ားအရ တစ္ႏွစ္လွ်င္ လူေပါင္း ခုႏွွစ္ေထာင္ခန္႔ HIV ပိုး ကူးစက ခံေနရေၾကာင္း သိရွိရသည္။

၅ လ အၾကာမွာစစ္ရင္ HIV ပိုးအတြက္ အေျဖမွန္ရႏိုင္ပါတယ္။ ေျခေထာက္က အဖုေတြက HIV နဲ႔ သိပ္မဆိုင္ပါဘူး။ သာမန္ အေရျပားေရာဂါလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ပထမတစ္ခါ Non-reactive လို႔ အေျဖထြက္ထားတဲ့ အတြက္စိတ္မပူပါနဲ႔ မ်ားေသာအားျဖင္႔ ကာလသားကို ေသြးစစ္ဖို႔ ေမ့တတ္တဲ့အတြက္ HIV ေသြးစစ္ရင္ တြဲျပီး စစ္ပါ။

သားအိမ္ဝ၊ ဗဂ်ိဳင္းနား၊ တျခားေနရာ ဘယ္ကလာတယ္ဆိုတာကို ခြဲျခားရမယ္။ ဒီေသြးက သားအိမ္အထဲျဖစ္ျဖစ္၊ သားအိမ္အဝကျဖစ္ျဖစ္ လာႏိုင္တယ္။ မ်ိဳးဥအိမ္ကေနလာတာလဲ မျဖစ္ဘူး မေျပာႏိုင္ပါ။ ရာသီ စဆင္းျပီး၊ ၁ဝ ရက္နဲ႔ ၁၅ ရက္ၾကား ဆင္းတာ မ်ားတယ္။ အတြင္းခံကို စြန္းယံုေလးကေန မ်ားမ်ားလဲ ဆင္းႏိုင္သလို ခဏေလးကေန ၂-၃ ရက္အထိ ၾကာတတ္တယ္။ အေရာင္က အနီ၊ အညိဳ၊ ပန္းေရာင္နဲ႔ အက်ိအခြ်ဲပါ ေရာတတ္တယ္။

HIV ေရာဂါပိုးရွိသူေတြရဲ႕ အခြင့္အေရး၊ ေရာဂါပိုးရွိသူေတြ ေနထိုင္ရမယ့္လူမႈဘဝနဲ႔ စိန္ေခၚမႈေတြကို ဘယ္လိုရင္ဆိုင္ေက်ာ္ျဖတ္မလဲဆိုတဲ့အေၾကာင္းေတြကို ဆရာဝန္ေတြက ရွင္းလင္းေဆြးေႏြးသလို HIV ေရာဂါပိုးရွိသူေတြရဲ႕ အခန္းက႑နဲ႔ စြမ္းေဆာင္ရည္ကို ျမွင့္တင္ေပးဖို႔ အဓိကရည္ရြယ္က်င္းပတာလို႔ ဦးမ်ဳိးသန္႔ေအာင္က ေျပာပါတယ္။

HIV ေရာဂါပိုးရွိၿပီး ေနစရာမရွိ ျဖစ္ေနတဲ့ သူေတြေရာ၊ ရန္ကုန္မွာ ေဆးလာကုရင္း ယာယီတည္းခိုဖို႔ အတြက္ပါ ဒီတည္းခိုေဆာင္ေလးကို ရည္ရြယ္ဖြင့္လွစ္ထားတာပါ။ ၂ဝ၁၂ ခုႏွစ္မွာ ဆည္းဆာေရာင္ျခည္ တည္းခိုေဆာင္ကို ဦးေက်ာ္ႏိုင္က စတင္ထူေထာင္ခဲ့ၿပီး ေဝဒနာရွင္ေတြရဲ႕ က်န္းမာေရး၊ ေနထိုင္ေရးေတြနဲ႔ ခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္ဖို႔အတြက္ အလႉခံၿပီး ကူညီပံ့ပိုးမယ္ဆိုတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ စတင္ခဲ့တာျဖစ္တယ္လို႔ တာဝန္ခံ ဦးေအာင္မ်ဳိးဝင္းက ရွင္းျပပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ ဘာသာေပါင္းစံု ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ေရး အဖြဲ႕ (HIV/AIDS) Myanmar Interfaith Network on AIDS (MINA) အဖြဲ႕မွ မြန္ေဒသ MINA အဖြဲ႕ဖြဲ႕စည္းေရး အခမ္းအနားကို ေအာက္တိုဘာ ၂၅ ရက္ နံနက္တြင္ ေမာ္လၿမိဳင္ၿမိဳ႕ရွိ မြန္ျပည္နယ္ ၾကက္ေျခနီ ႀကီးၾကပ္ေရးေကာ္ မတီ ႐ံုးခန္း၌ က်င္းပေၾကာင္း သိရသည္။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ‘တက္ဆပ္စ္’ ျပည္နယ္၊ ‘ဒါးလပ္စ္’ မွာ HIV ပိုးရွိသူ အမ်ိဳးသမီးတေယာက္ အဖမ္းခံလိုက္ရတယ္။ အသက္ ၂၅ ႏွစ္ရွိတဲ့ ‘ဒိုင္းမြန္း ေလာရင့္စ္’ ေခၚတဲ့အမ်ိဳးသမီးက ‘ေဝါလ္-မတ္’ ဆိုင္က ေအးခဲထားတဲ့ ၁၁ ေဒၚလာတန္ အစားအေသာက္ကို မသိေအာင္ယူဘို႔ၾကိဳးစာတဲ့အခါ ဆိုင္ဝန္ထမ္းနဲ႔ စကားမ်ားပါတယ္။ ရန္ျဖစ္တဲ့ ဆိုင္ဝန္ထမ္းကို သူမက HIV ပိုးပါေနတဲ့ေသြးနဲ႔ ကူးစက္ေအာင္လုပ္ျပီး ရန္ျပဳဘို႔ၾကိဳးစားပါေတာ့တယ္။ ကုပ္ျခစ္ခံရတဲ့ မ်က္ႏွာဘယ္ဘက္ျခမ္းက ဒဏ္ရာကို ေဆးကုသမႈခံယူရပါတယ္။ ကူးစက္မဲ့ပံုေတာမရပါ။

Spa သြားခဲ့တာ ဘယ္ေလာက္ၾကာျပီလဲ သိခ်င္ပါတယ္။ မိတ္ေဆြရဲ႕ လက္မွာ အနာတို႔ ထိခိုက္ရွနာတို႔ ရွိေနပါသလား သိခ်င္ပါတယ္။ HIV ကေတာ့ ကူးစက္ခါစမွာ ဒီလိုမ်ိဳး လကၡဏာ မျပပါဘူး။ အမ်ိဳးသမီးက Oral လုပ္ေပးတယ္။ မိန္းမကိုယ္ထဲ လက္ထည့္ၿပီး လိင္အဂၤါရည္နဲ႔ ထိေတြ႔ခဲ့တယ္ဆိုရင္ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်က ကာလသားေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါက ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ပါ။ ဆရာ၀န္ေျပာသလို အေရျပား ယားယံတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ကာလသားေရာဂါ အတြက္ ေဆးကို ဘယ္လိုေသာက္ခဲ့သလဲ သိခ်င္ပါတယ္၊ ဘာေရာဂါလို႔ ေျပာပါသလဲ။ ကာလသားေရာဂါက ေဆးစနစ္တက်ကုရင္ ေပ်ာက္ပါတယ္။ လိင္ဆက္ဆံတိုင္း သတိရွိဖို႔လိုပါတယ္။ အကာအကြယ္ (ကြန္ဒံုး) သံုးရပါမယ္။ လိင္ဆက္ဆံ ေဖာ္ရွိရင္ သူ႕ကိုပါ ေဆးကုဖို႔လိုပါတယ္။ Oral sex လုပ္တာမ်ိဳး ေရွာင္ရပါမယ္။ ကြန္ဒံုးသံုးေပမယ့္ Oral sex လုပ္ရင္ ကာလသားေရာဂါေတြ ျပန္ကူးႏိုင္ပါတယ္။

CDC 2010 ရဲ႕ STD လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ ေဆးလမ္းညႊန္မွာလဲ ထိေရာက္တယ္လို႔ ဆိုထားတယ္။ တခ်ိဳ႕ ေဆးယဥ္တာလဲေတြ႔ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပနယ္စလင္ နဲ႔ Doxycycline သံုးမျဖစ္မွသာ Azithromycin ကို ေပးသင့္တယ္။ လိင္တူဆက္ဆံသူေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြ ကိုေတာ့ Azithromycin မေပးသင့္ပါ။ ေဆး ကုသမႈရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး Jarisch-Herxheimer reaction ဆိုတာျဖစ္တတ္တယ္။ ေဆးေပးကာစ ၁ နာရီကေန တရက္ အတြင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္း HIV ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ကာစကတည္းက ပိုးရွိေနတာသိရင္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ဘို႔ ပိုေကာင္းတယ္။ ကေလးကို မကူးေစေအာင္ေဆာင္ရြက္ဘို႔ အခ်ိန္ပိုရလို႔ေကာင္းတယ္။ သူ႔ခင္ပြန္းအတြက္လဲ မတူးေအာင္ လုပ္ဘို႔လိုတယ္။ ပိုးဟာ ေသြး၊ ကိုယ္ခႏၶာကထြက္တဲ့ အရည္ (ေယာက္်ား စီမင္၊ မိန္းမ ဗဂ်ိဳင္းနား အရည္၊ ႏို႔ရည္) ေတြနဲ႔ ပိုးရွိမိခင္ကေန ေမြးလာမဲ့ကေလးကို ကူးနည္းေတြနဲ႔ ကူးစက္တယ္။ လိင္လမ္းကေန ကူးတာက အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။