HPV ကို ကာကြယ္တဲ့ Vaccines ေဆးရွိေနျပီ။ သားအိမ္ဝ-ကင္ဆာ ၇ဝ% ကိုျဖစ္ေစတဲ့ HPV types 16 and 18 ကို ကာကြယ္မယ္။ WHO ကေတာ့ မိန္းကေလး အသက္ ၁၁-၁၂ ႏွစ္ကစျပီးထိုးခိုင္းတယ္။ အေမရိကားမွာ ၉ ႏွစ္သမီးေတြကို စထိုးတယ္။ ၆ လ အတြင္းမွာ ၃ ခါထိုးရတယ္။ ပဌမတခါထိုး၊ ဒုတိယတခါကို ေနာက္ ၁-၂ လမွာထိုးျပီး တတိယတခါကို ပဌမတခါရဲ႕ေနာက္ ၆ လ အၾကာမွာထိုးတယ္။ ငယ္တံုးက မထိုးရေသးရင္ ၁၃ ႏွစ္ကေန ၂၆ ႏွစ္အထိလဲ ထိုးသင့္ပါတယ္။

(ကြန္ဒြမ္) သံုးတာ ဒီေရာဂါအတြက္ပါ ေကာင္းတယ္။ တကယ္လို႔ အေဖၚမွာ ၾကြက္ႏို႔ရွိေနရင္ ဆက္ဆံဘို႔ ျငင္းသင့္တယ္။ သားအိမ္အဝ ကင္ဆာဟာ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံသူေတြ အျဖစ္မ်ားလို႔ ဆယ္ေက်ာ္သက္မ်ား သတိထားၾကပါ။ ကေလး အေမြးမ်ားသူေတြမွာလဲ ပိုျဖစ္တတ္လို႔ မိသားစုစီမံကိန္း လုပ္ၾကပါ။ ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါးသူေတြမွာ ပိုျဖစ္ၾကရတယ္။

အေမရိကန္ႏုိင္ငံ၊ ကယ္လီဖိုးနီးယား တကၠသိုလ္မွ သိပၸံပညာရွင္မ်ားသည္ လူသားမ်ား၏ ဆီးႀကိတ္ဆဲလ္မ်ားကို ဓာတ္ခြဲစမ္းသပ္ၾကည့္ခဲ့ၾကသည္။ ၎တို႔သည္ လိင္မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္တတ္သည့္ Trichomoniasis ေရာဂါပိုးသည္ ဆီးႀကိတ္မွ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား တိုးပြားလာမႈကို အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစႏုိင္ေၾကာင္း ေဖာ္ထုတ္ ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ အဆိုပါ သုေတသန ရလဒ္ကို အမ်ိဳးသား သိပၸံအကယ္ဒမီက ထုတ္ေဝေသာ ဂ်ာနယ္တြင္ ထည့္သြင္း ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

TRUVADA ေဆးကို ကယ္လီဖိုးနီးယား (California) အေျခစိုက္ ဂီလိဒ္ (Gilead Sciences) မွ ထုတ္လုပ္ၿပီး HIV ကုသေရး၌လည္း အသံုးျပဳ ေနၾကေပသည္။ ၎ေဆး တစ္ႏွစ္စာ ခန္႔မွန္း ကုန္က်ေငြမွာ အနည္းဆံုး အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၁၃၉ဝဝ ခန္႔ ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ ယခု ေနာက္ပိုင္းတြင္ လူနာ တစ္ဦးအတြက္ တစ္လလွ်င္ အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၂၅ ေဒၚလာႏွင့္ ေဒၚလာ ၃ဝ ၾကား အတြင္းသာ ကုန္က်မႈ ရွိေစရန္ ကုမၸဏီ အမ်ားစုက ႀကိဳးပမ္းလ်က္ ရွိေပသည္။

အမ်ဳိးသားျပည့္တန္ဆာ လုပ္ငန္းသည္ ေငြရလြယ္ကူသည္ ဆိုေသာ္လည္း လူငယ္တိုင္း လုပ္ကိုင္ႏိုင္သည့္ အလုပ္ တစ္ခုေတာ့ မဟုတ္ေပ။ လုပ္ကိုင္မည့္ အမ်ဳိးသားငယ္မ်ား အေနႏွင့္ သင့္တင့္ေျပျပစ္ေသာ ႐ုပ္ရည္႐ူပကာႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္ အခ်ဳိးအစားကို ပိုင္ဆိုင္ရမည္ျဖစ္ၿပီး လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဝန္ေဆာင္မႈတြင္လည္း ေဖာက္သည္တို႔ ေက်နပ္ႏိုင္ေလာက္သည့္ အရည္အေသြးမ်ဳိး ပိုင္ဆိုင္ၾကရသည္။

တကယ္ေတာ့ အမ်ဳိးသမီးနဲ႔ မိန္းကေလးေတြကို ေရာင္းကုန္ပစၥည္း တခုလို သေဘာထားတာ ကေမၻာဒီးယား တႏုိင္ငံတည္းမဟုတ္ဘူး။ ဒါေပမဲ့လည္း လူဦးေရ ၁၅ သန္းသာရွိတဲ့ ကေမၻာဒီးယားလိုေနရာမ်ဳိးမွာ အပ်ဳိစင္ ဘ၀ကုိ ေငြေၾကးနဲ႔ အလဲအလွယ္လုပ္တဲ့ လုပ္ငန္း ႀကီးထြားေနတာကေတာ့ ဒ႑ာရီယဥ္ေက်းမႈ အယူအဆေၾကာင့္လို႔လည္း ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ “အထူးသျဖင့္ အသက္ ၅၀ ေက်ာ္တဲ့ အာရွေယာက္်ားသားေတြ အေနနဲ႔ အပ်ဳိစင္ေလးေတြနဲ႔ ေပါင္းသင္းရင္ ျပန္လည္ႏုပ်ဳိ သန္စြမ္းလာၿပီး က်န္းမာရႊင္လန္း ေစႏုိင္ပါတယ္လို႔ ယံုၾကည္ေနၾကတယ္” လို႔ ကေမၻာဒီးယား လူ႔အခြင့္အေရး အဖြဲ႕က ခ်ဟိပ္ကက္ေပါင္ကေျပာတယ္။

Hormone therapy ေဟာ္မုန္းေပးနည္းမွာ Estrogen နဲ႔ Progesterone ၂ မ်ိဳးေပးတာရွိတယ္။ Hot flashes မ်က္ႏွာ နီျမန္းတာ နဲ႔ Vaginal dryness (ဗဂ်ိဳင္းနား) ေျခာက္ေသြ႔တာအတြက္ ေကာင္းတယ္။ တာရွည္ ေပးလို႔ေတာ့ မေကာင္းျပန္ဘူး။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ Heart attack ႏွလံုး (အတက္ခ္) ရတာ၊ Stroke (ဆထုပ္ခ္) ျဖစ္တာ၊ Breast cancer ရင္သား-ကင္ဆာေတြ ပိုျဖစ္ေစႏိုင္တာ Estrogen ေၾကာင့္ ပိုျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

ေဆးစာမေျဖခင္ အနမ္းဋီကာခ်ဲ႕ပါရေစ။ စာတပုဒ္ေရးထားတာရွိေပမဲ့ အမ်ားဖတ္စရာအေနနဲ႔ေတာ့ မတင္လိုပါ။ လွ်ာမပါဘဲ ႏႈတ္ခမ္းခ်င္း နမ္းတာကို Light Kissing ေခၚတယ္။ ႏႈတ္ခမ္းခ်င္းနမ္းတာကုိ Lip kiss လို႔ ေျပာတာမ်ားတယ္။ တရားဝင္ေခၚၾကတာက French kiss ျဖစ္ပါတယ္။ Deep Kissing လို႔သတ္မွတ္တယ္။ အထဲထိနက္တယ္။ ဒီနမ္းနည္းမွာ တေယာက္ရဲ႕ ႏႈတ္ခမ္းနဲ႔ ေနာက္ တေယာက္ရဲ႕ ႏႈတ္ခမ္း + လွ်ာနဲ႔ ထိေတြ႔မႈလုပ္ၾကတယ္။ အျပန္အလွန္သေဘာရွိႏိုင္တယ္။ တေျဖးေျဖးခ်င္းနဲ႔ စိတ္လိုလက္ရ ရွိလာႏိုင္တယ္။

HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆး မလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသ ရမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ ရမဲ့အက်ိဳး ခ်ိန္ဆရမယ္။ ေစာင့္ၾကည့္ေနရမယ္။ Decompensated cirrhosis အသဲေျခာက္ေနျပီဆိုရင္ Liver transplant အသဲ အစားထိုးတာ တခုဘဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

လင္-မယားအတူေနတာမွာလဲ အေျပာင္းအလဲေတြ ရွိလာမယ္။ (အီစထိုဂ်င္) ေဟာ္မုန္း နည္းလာလို႔ (ဗဂ်ိဳင္းနား) က ေျခာက္လာတာမို႔ အရင္ပံုစံနဲ႔ ဆက္ဆံရင္ နာမယ္။ ေခ်ာဆီေဆးကို သံုးႏိုင္ပါတယ္။ လိင္စိတ္လဲ ေျပာင္းတယ္။ စိတ္နည္းလာၾကသူက အေရအတြက္မ်ားတယ္။ မနည္းသူ၊ ပိုအဆင္ေျပသူလဲ ရွိေသးတယ္။ စိတ္ဖိအား၊ ရုပ္က်န္းမာေရး၊ အိမ္ေထာင္ေရးစတာေတြအေပၚ မူတည္လို႔ မတူၾကတာျဖစ္တယ္။ အရင္ကလိုေနသူေတြကို သတိေပးစရာရွိတာက လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြက ေသြးဆံုးတာကို မသိၾကပါ။

အိႏၵိယမွာ HIV surveillance centres ေစာင့္ၾကည့္စင္တာေပါင္း ၁၇ဝဝဝ ရွိတာကို အသည္းေရာင္ေရာဂါေတြ အတြက္ပါ အသံုးျပဳသင့္တယ္လို႔လဲ တျခားပညာရွင္တဦးက အၾကံေပးပါတယ္။ အတူေနသူတေယာက္မွာ (ဘီ)၊ (စီ) ပိုးရွိေနရင္ အတူေနသူေတြကို က်က်နနေစာင့္ၾကည့္စစ္ေဆးရမယ္။ တျခားပညာရွင္တဦးက ေရာဂါေတြနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြက မွန္ကန္ လက္ခံႏိုင္ေစရမယ္လို႔ ေထာက္ျပပါတယ္။

အိမ္ေထာင္ဖက္ မဟုတ္သူနွင့္ လိင္ဆက္ဆံလွ်င္ ကြန္ဒံုးသံုးရန္ ပညာေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြရိွသူမ်ားႏွင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ ျဖစ္ပြားနိုင္ေျခ အလြန္မ်ားသူမ်ားကို ေအအာတီေဆးမ်ား တိုက္ေကြ်းျခင္း၊ ေဆးထိုးအပ္မ်ား မွ်ေ၀ မသံုးစဲြေအာင္ ပညာေပးျခင္း နည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ အသစ္ ကူးစက္မႈ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက လမ္းညႊန္သည္။