သူ႕အေနနဲ႔ HIV/AIDS ေရာဂါကာကြယ္တိုက္ဖ်က္ေရးအစီစဥ္မွာ ေဆာင္ရြက္လာတဲ့ သက္တမ္း (၁၇)ႏွစ္အတြင္း အမ်ဳိးသမီးေတြကို ေရာဂါ ကူးစက္တဲ့နွဳန္းဟာ ပိုၿပီးမ်ားလာတာေတြ႕ရတယ္လို႔ ကိုရွဳိင္းက ဆိုပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ လိင္တူျခင္း ဆက္ဆံမႈႏႈန္း မ်ားလာတာဟာ ေရာဂါ ကူးစက္မႈႏႈန္းကို ပိုၿပီး တုိးလာေစတယ္လို႔လည္း ေျပာပါတယ္။

ဝဲျဖစ္ေစတဲ့ Mites (မိုက္) အေကာင္ေလးေတြ ေဆးေၾကာင့္ ေသသြားၾကေပမဲ့ ဆက္ယားေနေသးတာက Allergic reaction အကိုက္ ခံရတာကို (အလာဂ်စ္) ျဖစ္စဥ္ေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ အဲဒါမ်ိဳးကို Antihistamines (Benadryl) (အင္တီဟစ္တမင္း) ေဆးေပးတယ္။ Steroid creams (စတီရြိဳက္) လိမ္းေဆး လိမ္းရမယ္။ သိပ္ဆိုးရင္ Steroid pills (စတီရြိဳက္) စားေဆးပါေပးရတယ္။

ေဆးရဲ႕ဆိုုးၾကိဳးေတြက သိပ္ဆိုးတာဘဲ။ (မိုင္ဂရင္း) ျဖစ္တယ္၊ ၃ လထဲ ၁၃ ေပါင္ တိုးလာတယ္။ စိတ္မူေျပာင္းတယ္၊ မ်က္ႏွာေတြ နီျမန္းတယ္၊ ေမာေနတယ္၊ ကိုက္ခဲတယ္၊ အိပ္မေပ်ာ္ဘူး။ ေမလထဲ ထိုးရမွာ မထိုးေတာ့ဘူး။ ကေလးရခ်င္ေသးတယ္။ သမီးကို အေဖၚ ရေစခ်င္တယ္ေလ။ ေသြးကလဲ စြန္းယံုဘဲ။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ သားအိမ္ကင္ဆာ ျဖစ္ေတာ့ ဒီႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီမွာ ခြဲရတယ္။ ကေလး ယူလို႔လဲ မရေတာ့ဘူး ထင္တယ္။

လူဆင္းရဲ အုပ္စုမွာ ပါဝင္ေနသူ အမ်ားစုကေတာ့ အမည္းေတြနဲ႔ လက္တီႏို လို႔ ေခၚတဲ့ စပိန္စကားေျပာတဲ့ အနီးပတ္ဝန္းက်င္ တုိင္းျပည္ေတြ ကေနၿပီး အေမရိကန္မွာ လာေနၾကသူေတြပဲ။ အေမရိကန္ အေျဖဴေတြ (လူႀကီးေတြ၊ ကေလးေတြမပါ) ထဲမွာဆိုရင္ AIDS ေရာဂါ ျဖစ္ႏႈန္းဟာ လူဦးေရ တစ္သန္းမွာ ၁၈၉ ေယာက္ရွိတယ္။ အမည္းေတြမွာဆိုရင္ ၅၇၈ ေယာက္ျဖစတယ္။ “လက္တီႏို” ေတြထဲမွာ ၅၆၄ ေယာက္ ရွိတယ္။ ဒီေတာ့ အၾကမ္းအားျဖင့္ ဆိုရင္ အမညး္ေတြနဲ႔ လက္တီႏိုေတြမွာ AIDS ျဖစ္ႏႈန္းဟာ အေျဖဴေတြထက္ ၃ ဆေလာက္ ရွိတယ္။ မိန္းမေတြမွာ ပိုၿပီး အျဖစ္ဆိုးေသးတယ္။

အတြဲဆိုရင္ ႏွစ္ေယာက္လံုးတျပိဳင္တည္း ေဆးေသာက္သင့္တယ္။ ေဆးကုေနစဥ္မွာ အကာကြယ္မသံုးဘဲ အတူမေနသင့္ပါ။ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါတခုခုရွိသူတိုင္း HIV ကိုလဲစစ္ရပါမယ္။ သံသယရွိတဲ့အျပဳအမူေနာက္ ၃ လေနရင္ စစ္လို႔ရပါျပီ။ ဆီးအက္စစ္ဓါတ္ နည္းေအာင္ အစားအေသာက္ သတိျပဳပါ။ အစပ္ေလွ်ာ့စားပါ။ အသား၊ ငါး၊ အသဲ၊ ဥ၊ အရက္၊ ဘီယာ၊ ဝိုင္၊ ေပါင္မံု႔၊ ေကာ္ဖီ၊ လက္ဘက္ရည္၊ ပင္လယ္စာ၊ အသဲ၊ ႏွလံုး၊ ဝက္ေပါင္ေျခာက္၊ အက္စစ္ဓါတ္ မ်ားေစပါတယ္။

“ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ အေနနဲ႔ ဒီျဖစ္ရပ္ကို ႀကိဳးစားအေျဖရွာ ေလ့လာေနပါတယ္။ လိုအပ္မယ္ဆုိရင္ HIV ေရာဂါပိုး ကုသမႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြမွာ အေျပာင္းအလဲေတြ လုပ္ေဆာင္သြားမွာပါ” ဟုလည္း ေျပာၾကားသြားသည္။ ဆရာဝန္မ်ားက HIV ပိုး ရွိေနသည့္ ကေလးငယ္တစ္ဦးကို ေမြးဖြားၿပီး နာရီပိုင္းအတြင္း ကုသမႈ ေပးျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုးကို ခ်ဳပ္ထိန္းႏိုင္မည္ဟု ယူဆထားခဲ့ေသာ္လည္း ယခုျဖစ္ရပ္မွာမူ ကြဲျပားေသာ အေျခအေနသို႔ ဦးတည္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

ကြ်န္မ အိမ္ေထာင္က်တာ မၾကာေသးပါဘူး။ သားသမီး မယူခ်င္ေသး၍ ယခင္က အကြာကြယ္ သံုးပါတယ္။ ယခုေတာ့ အမ်ိဳးသားက ႕႕႕႕႕ ကို အျပင္ထုတ္ေတာ့ သားသမီး မရႏိုင္ဘူးဆိုတာ ေသခ်ာလား သိခ်င္လို႔ပါ။ ပံုမွန္လာမဲ့ ရာသီရက္ေတာ့ မလာတာ ၁ လ ရွိပါျပီ။ ေနာက္ဆံုး အမ်ိဳးသားနဲ႔ ထိုကဲ့သို႔ မေနခင္က ရာသီလာထားပါတယ္။ ကြ်န္မက ရာသီလည္းမမွန္တက္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ရ ႏိုင္လား ဆိုတာေမးခ်င္တာပါ။

HIV ပိုး ကူးစမွာ အနီကြက္ေတြ ျဖစ္တတ္တာ နည္းပါတယ္။ အခုမိတ္ေဆြ ျဖစ္ေနတာကို မျမင္ရေတာ့ က်ေနာ္တို့ မခန္႔မွန္းနိုင္ပါဘူး။ အဖုေတြက ယားပါသလား။ ပြားလာပါသလား။ အရြယ္ျကီးလာပါသလား။ အခုေမးတာေတြမွာ ဟုတ္တယ္လို႔ ေျဖမိရင္ သာမန္ အေရျပားေရာဂါ ျဖစ္နိုင္ပါတယ္။ အေရျပား ဆရာ၀န္နဲ႔ ျပေစခ်င္ပါတယ္ ခင္ဗ်ား။

ကုိယ္ဝန္ဖ်က္တဲ့ ျပႆနာက နက္နဲလြန္း ပါတယ္။ ကိုင္တြယ္ရ ခက္တယ္။ ဘယ္႐ႈေထာင့္က ၾကည့္သလဲေပၚ မူတည္ပါတယ္။ ေဆးပညာ ႐ႈေထာင့္က ၾကည့္မွာလား။ ဘာသာေရး ႐ႈေထာင့္ကလား၊ လူမႈေရး ႐ႈေထာင့္ ကလား။ ဒီၾကားထဲမွာ စီးပြားေရး အေျခအေန ဆိုတာလဲ ပါေသးပါတယ္။ ႐ႈေထာင့္ အမ်ဳိးမ်ဳိးက ၾကည့္တာ ျဖစ္လို႕ အယူအဆ ေတြ ကြဲျပားသြား ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးေတာ့ လက္ရွိ ျပ႒ာန္းထားတဲ့ ဥပေဒ အတိုင္းပဲ လုပ္ေဆာင္ ရပါတယ္။ ဆရာဝန္ ေတြမွာ ethic ေခၚတဲ့ က်င့္ဝတ္ကို လိုက္နာရတဲ့ အပိုင္းေတြ ရွိပါတယ္။ မလိုအပ္ဘဲ ကုိယ္ဝန္ မဖ်က္ရဘူး။

Vagilan itchess ကို ဘာသာျပန္ရင္ “(ဗဂ်ိဳင္းနား) ယားျခင္း” ျဖစ္တယ္။ ျမန္မာလိုဆိုရင္ ေမြးလမ္းေၾကာင္း ယားတာ ေခၚတယ္။ တကယ္ေတာ့ “မိန္းမကိုယ္” ဆိုတာကို Vulva ျဖစ္ပါတယ္။ မိန္းမကိုယ္ ယားယံတဲ့ေရာဂါကို Pruritus vulvae လို႔ ေခၚတယ္။ အျဖစ္မနည္းပါ။ အပ်ိဳေတြမွာလဲ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ခဏျဖစ္ျပီး တခ်ိဳ႕မွာတာရွည္ျဖစ္တယ္။ ျဖစ္ဖန္မ်ားရင္ ေနာင္မွာ ကင္ဆာအထိ ျဖစ္မလာဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ ရွားလြန္းပါတယ္။

တကယ္ေရာဂါျဖစ္လာေတာ့မွ တစ္ႀကိမ္တစ္ခါဟာလည္း အႏၲရယ္ပဲဆိုၿပီး သေဘာေပါက္ေတာ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ လိင္ဆက္ဆံရာ ကေန ေရာဂါပိုး မကူး ရေအာင္ အိမ္ေထာင္ ျပင္ပမွာ လိင္ဆင္ဆံတိုင္း ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ ေရာဂါ ရႏိုင္တဲ့ အမူအက်င့္ရွိသူေတြ၊ ေရာဂါပိုး ရွိေနသူေတြဟာ မိမိရဲ႕ အိမ္ေထာင္ဖက္ကုိ မကူးစက္ေအာင္ အိမ္ေထာင္ဖက္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံတဲ့ အခါမွာလည္း ကြန္ဒံုးကို သံုးရပါမယ္။

၂၀၁၁ ၾသဂုတ္လမွ ၂၀၁၃ ဇန္န၀ါရီလအတြင္း HIV ကင္းစင္ေသာ အမ်ိဳးသားအခ်င္းခ်င္း လိင္ဆက္ဆံသူ (၇၁၈၄) ဦးထံမွ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို အင္တာဗ်ဴး ျပဳလုပ္၍ စုေဆာင္းခဲ့သည္။ (၃၄) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ လူခ်င္းေတြ႕ဆံု၍ အခ်ိန္းအခ်က္ျပဳလုပ္ၾကၿပီး (၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ လူခ်င္းေတြ႕သည့္နည္းႏွင့္ အင္တာနက္မွ ဆက္သြယ္နည္းႏွစ္မ်ိဳးစလံုး အသံုးျပဳၾကသည္။ (၃၆) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ဖုန္း application မ်ားအသံုးျပဳ၍ ဆက္သြယ္ၾကသည္။