သုေတသန က်က်နန လုပ္ေနတဲ့ အေမရိကားမွာဆိုရင္ စအိုလမ္းနည္း လိင္ဆက္ဆံမႈနဲ႔ (ဗဂ်ိဳင္းနား) ကေန လိင္ဆက္ဆံမႈေတြကေန ကူးစက္တာ အမ်ားဆံုးလို႔ သိရတယ္။ ေနာက္မ်ားတာ တခုက ေဆးထိုးအပ္ကေန ကူးတာ ျဖစ္တယ္။ ပါးစပ္ကို လိင္ဆက္ဆံရာ သံုးတာနဲ႔ မိခင္ကေန ကေလးကို ေမြးေနတံုးျဖစ္ျဖစ္ ႏို႔တိုက္လို႔ ျဖစ္ျဖစ္၊ ထမင္း ဝါးခြံတာကေနျဖစ္ျဖစ္ ကူးစက္တာ နည္းတယ္။ က်န္နည္းေတြကေတာ့ မသန္႔တဲ့ ေသြးနဲ႔ ေသြးနဲ႔ဆိုင္တာေတြ သြင္းတာ၊ အဂၤါ အစားထိုးတာေတြ ကေနကူးတယ္။ ေဆးရံုနဲ႔ က်န္းမာေရး ဌာနမွ အလုပ္လုပ္သူေတြကိုလဲ အပ္၊ ဓား စတာေတြ ကေနတဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။

HIV ကို မသိၾကေသးခ်ိန္မွာ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီကာလမွာသံုးတဲ့ Hepatitis B surface proteins ဆိုတာထဲမွာ HIV ပါေကာင္း ပါေနႏိုင္တယ္။ ေဆးထုတ္ျပီးစ လူနာအမ်ားစုကို စမ္းသပ္တဲ့ ကာလမွာ AIDS epidemic ေရာဂါမ်ားတာ အတြက္ အျပစ္ဖို႔ခဲ့ၾကတယ္။ ဘီပိုး ကာကြယ္ေဆးထဲမွာ HIV ပါေနမလားလို႔ ေမးခြန္း ထုတ္ႏိုင္ေပမဲ့ ကင္းစင္တယ္လို႔ လက္ခံ ထားၾကပါတယ္။ Purification process ေဆးသန္႔စင္ေရးျဖစ္စဥ္ကေန ရွိရွိသမွ် ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ အားလံုးကို ေသေစခဲ့တာမို႔ HIV ပိုးလဲ ပါခဲ့အံုးေတာ့ ေသျပီ။ ၁၉၈၁ မွ ဘီပိုး ကာကြယ္ေဆးကို အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ပါတယ္။

ပါးစပ္သံုး လိင္ဆက္တာကေန ကူးသလား၊ လက္ခံသူျဖစ္ျဖစ္ ျပဳလုပ္ေပးသူျဖစ္ျဖစ္ ကူးမယ္။ ထံုးစံလမ္းသံုး လိင္ဆက္ဆံနည္း ေလာက္ေတာ့ အျဖစ္မမ်ားဘူး။ ပါးစပ္နဲ႔ လည္ေခ်ာင္းတဝိႈက္မွာ အနာအဆာ ရွိရင္ ပိုျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားမယ္။ သုတ္ရည္ကို ပါးစပ္ထဲ ထုတ္မိရင္ ပိုျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားမယ္။ (STD) ရွိေနရင္ ပိုျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားမယ္။

ေဆးအရည္ ပုလင္းငယ္ေလးေတြပါ။ ၁၅-၂ဝ (စီစီ) သာပါလို႔ ထိုးေဆးပုလင္း အတိုင္းပါဘဲ။ မိန္းကေလး တေယာက္ကို ဖ်ားေယာင္းေသြးေဆာင္ဘို႔ရာ (သားကာင္းကို ေက်ာ့ကြင္းေထာင္ဘို႔ရာ) ေဆး ၁ဝ-၁၅ စက္သာလိုပါတယ္။ “ညီမေလး အေအးေလး သံုးေဆာင္ပါအံုး” ဆိုျပီး တစိမ္းေယာက္်ားျဖစ္ျဖစ္ သမီးရည္းစားကျဖစ္ျဖစ္ သေဘာေကာင္းခ်င္ေယာင္နဲ႔ တိုက္လာရင္ သတိထားပါေလ။ ငါးမွ်ားခ်ိတ္ကိုမျမင္ၾကဘဲ စားစရာသာျမင္လို႔သာ ငါးေတြဟာ တငါသည္ဖမ္းတာ ခံၾကရတာပါ။

တကမာၻလံုးမွာ ၂ဝ၁၂ စာရင္းအရ ပိုးရွိသူ အသစ္ေပါင္း ၂႕၃ သန္းရွိတယ္။ ၂ဝဝ၁ နဲ႔စာရင္ေတာ့ ၃၃% က်လာတယ္။ ကေလးေတြမွာလဲ ၅၂% ေလ်ာ့နည္း လာတာျဖစ္တယ္။ ေသဆံုးသူကလဲ ၃ဝ% က်ဆင္းတယ္။ ၂ဝဝ၅ တံုးက အမ်ားဆံုး ေသဆံုး ခဲ့ရတယ္။ ၂ဝ၁၂ အကုန္မွာ ဝင္ေငြနည္းနဲ႔ ဝင္ေသြမမ်ားတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ေဆးရရွိသူ အေရအတြက္ကို ၉႕၇ သန္း ရွိေအာင္ ရည္မွန္းထားခဲ့တယ္။ HIV နဲ႔ TB တြဲျဖစ္ေနသူေတြရဲ႕ ေသဆံုးမႈက ၂ဝဝ၄ ကေနတြက္ရင္ ၃၆% က်လာတယ္။

ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ နည္းပညာက (မတ္ခ္ မက္ဂလိုသလင္) ကေနလဲ ႏြားအရြတ္ကေန လုပ္မဲ့ ေယာက္်ားသံုး (ကြန္ဒြမ္) သစ္တခု ထုတ္လုပ္ဘို႔ ရံပံုေငြလဲ ခ်ီးျမႇင့္ခံရပါေသးတယ္။ (ကိုလာဂ်င္ ဖိုင္ဘာ) အမ်ိဳးအစား ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအမ်ိဳးအစားက သက္ရွိအရာနဲ႔ တူလို႔ အပူခ်ိန္ အေျပာင္းအလဲကို ျဖစ္ေစျပီး သဘာဝနဲ႔ ပိုနီးစပ္ပါမယ္။

လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါရဘို႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရင္ အႏၲရာယ္ နည္းတယ္။ ဗဂ်ိဳင္းနားနဲ႔ စအိုလမ္းေတြထက္ နည္းတယ္။ ကူးစက္ဘို႔ မျဖစ္ႏိုင္တာေတာ့ မဟုတ္ပါ။ Latex ေလးတက္စ္ ကြမ္ဒြန္၊ Polyurethane ေပၚလီယူရီသိန္း ကြမ္ဒြမ္၊ Female condoms အမ်ိဳးသမီးသံုး ကြမ္းြန္ေတြကေ ကူးစက္ဘို႔ အခြင့္အလမ္းကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္ႏိုင္တယ္။ ျပဳလုပ္ေပးသူရဲ႕ ပါးစပ္ေနရာမွာ Cuts ျပတ္ရွတာ၊ Sores အနာအဆာရွိတာ ဆိုရင္ ပိုျပီး ကူးစက္လာေစႏိုင္တယ္။ Ejaculation သုက္ရည္ကို ပါးစပ္ထဲထည့္ရင္လဲ အတူတူဘဲ။

သားအိမ္ဝဟာ မဟဘဲ ပိတ္ထားသလိုေနေပမဲ့ မ်က္စိနဲ႔ မျမင္ႏိုင္ေအာင္ေသးတဲ့ ပိုးေတြ ေကာင္းေကာင္း ဝင္ႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ကိုယ္ဝန္ဆိုရင္ ကေလးက ေရမြာအိပ္ထဲေနလို႔ လံုျခံဳတယ္။ ေရမြာ အိတ္ေစာေပါက္သူေတြကို ျမန္ျမန္ ေမြး လာေအာင္ လုပ္ေပးရတယ္။ အခ်ိန္ၾကာရင္ ပိုးဝင္တာနဲ႔ အာဟာရနည္းတာ ကေလးမွာျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။

ကြ်န္ေတာ္တို႔ႏိုိုင္ငံမွာ ႏိုင္ငံရဲ႕ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ဘာသာေရး၊ ႏိုင္ငံေရး၊ က်န္းမာေရး၊ စီးပြါးေရး အေျခအေနေတြနဲ႔ ကိုက္ညီတာေတြကို ျမန္မာႏိုင္ငံ သားေတြ ကိုယ္တိုင္ကေန တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးတာေတြ အဆင့္ဆင့္လုပ္ၾကျပီးမွ အေကာင္းဆံုးကို ဆန္ကာတင္ ေရြးသင့္ပါတယ္။ ဒီအေရးကိစၥမွာ တိုင္းတပါးသားေတြ ဆီက အၾကံဥာဏ္ အကူအညီမလို ဘူးထင္ပါတယ္။

လိင္ကတဆင့္ကူးတဲ့ HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆးမလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသရမယ္။

ကြ်န္မ သူငယ္ခ်င္း တစ္ေယာက္ လြန္ခ့ဲတ့ဲ ၇ ႏွစ္ေလာက္က HIV positive ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ ေဆး မွန္မွန္ေသာက္ရင္း မႏွစ္က ေဆးစစ္ေတာ့ HIV negative ျဖစ္ေန ပါတယ္။ ထပ္ခါထပ္ခါ စစ္တာလဲ ဒီအေျဖ ပါပဲ။ သူ႔ အမ်ိဳးသမီးကလဲ negative ပါပဲ ဆရာ။ HIV ကို ေပ်ာက္ႏိုင္တ့ဲ ေဆးမရွိဘူးလို႔ သိထားေတာ့ ဒါက ဘယ္လိုျဖစ္တာပါလဲ။

STDs လိင္လမ္းကကူးစက္တာမ်ိဳးဆိုရင္ ပဋိဇီဝ ပိုးေသေဆး တမ်ိဳးမက လိုမယ္။ ေဆးကို လကၡဏာ သက္သာေသမဲ့ ေဆးပါတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ရမယ္။ လက္မွတ္မလိုဘဲ ဝယ္လို႔ရတဲ့ ေဆးေတြက ပိုးကိုေတာ့ ေသေစမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဥပမာ Uristat, Phenazopyridine, Pyridium, Urogesic နာတာကို သက္သာေစတယ္။