အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ ေဝဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ART ေဆးဝါးမ်ား စဥ္ဆက္မျပတ္ ရရွိႏိုင္ေရး၊ ခြဲျခား ႏွိမ္ခ် ဆက္ဆံမႈမ်ား မရွိေစေရးႏွင့္ အရည္အေသြး ျပည့္ဝေသာ ဝန္ေဆာင္မႈမ်ား ပိုမိုရရွိႏိုင္ရန္အတြက္ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွ ကညီေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ရန္ အတြက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ ေဝဒနာ ရွင္မ်ားက အသိေပး ေတာင္းဆို သြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

HIV ပုိး ကူးစက္မႈကုိ ကာကြယ္ႏုိင္သည့္ ART ေဆးမ်ား ပုိမုိရ႐ွိလာႏုိင္မႈေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါႏွင့္ ဆက္ႏြယ္သည့္ ေသဆုံးမႈမ်ားကုိ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္ခဲ့သည္။ AIDS ေၾကာင့္ ေသဆုံးသူအေရ အတြက္မွာ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ အျမင့္ဆုံးျဖစ္ခဲ့သည္။ HIV ကူးစက္မႈကုိ ဟန္႔တားႏိုင္သည့္ ART ေဆးမွာ AIDS ေရာဂါကုိ ကုသႏုိင္ျခင္း မ႐ွိေသာ္လည္း အဆုိပါေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းကုိ သိသာစြာ က်ဆင္းေစခဲ့သည္။

ယင္းေအအာတီ စင္တာမ်ားတြင္ ေျခာက္လမွ တစ္ႏွစ္အထိ ေအအာတီေဆး၀ါးျဖင့္ ကုသမႈ ခံယူၿပီးေသာ လူနာမ်ားအား ၿမိဳ႕နယ္အဆင့္ Decentralized ART sites မ်ားသို႔ လႊဲေျပာင္းေပးၿပီး ဆက္လက္ကုသမႈ ခံယူေစမည္ ျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ ယခုႏွစ္အတြင္း Decentralized ART sites ၃၀ အထိ ဖြင့္လွစ္ သြားမည္ျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ၁၀၁ ခုအထိ တိုးခ်ဲ႕ရန္ လ်ာထားေၾကာင္း သိရသည္။

“ကခ်င္မွာ HIV ရွိသူတိုင္း ၀ယ္ေသာက္က်တဲ့ အိုအိုင္လို႔ ေခၚတဲ့ေဆးကို က်န္းမာေရးဌာနမွာ ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ ၀ယ္ေသာက္ ရတယ္။ ကိုယ့္ဘာသာကို ၀ယ္ေသာက္ဖို႔ ခက္ခဲေတာ့ ဦးေနွာက္ အေျမွးပါး ေရာင္ေရာဂါ ရရွိၾကတယ္။ နားမလည္တာလည္း ပါတာေပါ့။ ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕ေပၚမွာ လူနာ ၈၀ ေက်ာ္မွာ ၇၀ ေက်ာ္ေလာက္ပဲ ေဆးေပး တယ္။

ေဆးေျပာင္း/မေျပာင္း အၾကံမေပးခင္မွာ က်ေနာ္တို႔ ဘက္က သိခ်င္တာေလးေတြ ရွိပါတယ္။ (၁) လက္ရွိမွာ မိတ္ေဆြက ART ေဆးကို ကိုယ္ပိုင္ ၀ယ္ေသာက္ေနတာလား (သို႔) အန္ဂ်ီအိုေတြကေန ေဆးရရွိေနတာလား။ (၂) ART ေဆးေသာက္ျပီးတည္းက ဘယ္ဆရာ၀န္နဲ႔ ပံုမွန္ျပပါသလဲ။ ဆိုလိုတာက မိသားစု ဆရာ၀န္နဲ႔ တိုင္ပင္တာလား (သို႔) အန္ဂ်ီအိုက ဆရာ၀န္နဲ႔လား (သို႔) HIV specialist ဆရာ၀န္နဲ႔ ျပတာလား။

HIV ေဆးကို ေနာက္ဆံုး WHO ကသတ္မွတ္ခ်က္ဟာ CD4 အေရအတြက္ ၅ဝဝ အထိက်ေနသူတိုင္းကို ARVs/ARTs ေဆးေပးဘို႔ လမ္းညႊန္ခ်က္ ထုတ္ထားျပီးပါျပီ။ ဒါေပမဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အေဟာင္းအတိုင္း CD4 350 အထိ က်ေနသူေတြကိုသာ ေဆးေပးဘို႔ မူရွိေနပါေသးတယ္။ မူရွိေပမဲ့ လူတိုင္းေဆး မရၾကေသးပါ။ ပိုဆိုးတာက နယ္စပ္မွာ အျပင္ဖိအားေတြရွိေနတာမို႔ CD4 200 အထိက်ေနမွသာ ေဆးေပးရတဲ့အျဖစ္မ်ိဳးရွိေနပါသတဲ့။

ေအအာတီေဆးေတြက ပထမဆံုး စေသာက္ရင္ ေဆးနဲ႔ ကိုယ္နဲ႔ မတည့္တာမ်ိဳး လူနာေတြမွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ပထမဆံုး စေသာက္တဲ့ ကာလ (၆) လ အတြင္းမွာ အထူး ဂရုစိုက္ျပီး ေဆး မတည့္တာေတြ ရွိ/မရွိ ေလ့လာရပါတယ္။ လူတိုင္းမွာေတာ့ မျဖစ္ပါဘူး။ ျဖစ္ခဲ့ရင္ တစ္ခ်ိဳ႕လူေတြမွာ အသည္းေရာင္ျပီး အသက္ေသဆံုးတဲ့ အထိ ျဖစ္တတ္လုိ႔ ေအအာတီေဆး စေသာက္ခါစမွာ လူနာနဲ႔ ဆရာ၀န္နဲ႔ အျမဲ တိုင္ပင္ထိေတြ႔ဖို႔ လုိပါတယ္။

ေရာဂါ ကူးစက္ျခင္းခံရသူ လူနာမ်ားအတြက္ ေဆးရုံ စရိတ္ပံ့ပိုးေပးျခင္း၊ အာဟာရ ပံ့ပိုးေပးျခင္းႏွင့္ အခြင့္အေရး ယူ၀င ္ေရာက္ေသာ ဆက္ႏြယ္ေရာဂါမ်ား ကုသရန္အတြက္ ခရီးစရိတ္ ပံ့ပိုးေပးျခင္းႏွင့္ က်န္းမာေရး အသိပညာ ေပးျခင္း လုပ္ငန္းမ်ား အပါအ၀င္ အျခားလုပ္ငန္း စဥ္မ်ားအတြက္ ဇူလိုင္လ အတြင္းက ၂၈ သိန္းေက်ာ္ ကုန္က်ခဲ့သည္ဟု သိရွိရသည္။

ႏုိင္ငံတကာ အကူအညီေတြ အမ်ားအျပား ၀င္ေရာက္လာတာေၾကာင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ HIV ေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈေတြ ေလ်ာ့ က်ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္တဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ ခ်က္ေတြ ရွိေပမဲ့လို႔၊ ဒီေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းေတြ ေအာင္ျမင္ဖို႔မွာ အစိုးရပိုင္းက ထိေရာက္တဲ့ ပံ့ပိုးကူညီမႈေတြ လုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုအပ္တယ္လို႔လည္း Chris Beyrer က ေျပာပါတယ္။

စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး အတြင္းရွိ လူနာမ်ားအေနႏွင့္ ေအအာရ္တီေဆးကို အခမဲ့ရရွိေသာ္လည္း ဓာတ္ခြဲစစ္ေဆးမႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ျခင္းႏွင့္ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ရသည့္ အခါ ရက္အနည္းငယ္ ၾကာျမင့္သည့္အတြက္ ရပ္ေဝးမွ ေဝဒနာသည္မ်ား အတြက္ မုံ႐ြာၿမဳိ႕တြင္ လာေရာက္ ကုသခ်ိန္တြင္ ေနေရးထိုင္ေရးမွာ အခက္အခဲ ျဖစ္ေန ရေၾကာင္း ေဝဒနာသည္ အခ်င္းခ်င္း ႐ိုင္းပင္း ကူညီေရး အဖြဲ႕တြင္ ပါဝင္သည့္ ေဝဒနာရွင္ အမ်ဳိးသား တစ္ဦးက ေျပာၾကားသည္။

လာမည့္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အကုန္တြင္ အစိုးရေဆး႐ံုႀကီး ၆၅ ခုႏွင့္ ခုခံက် ကာလသားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရးအဖြဲ႔ ေဆးခန္း ခုနစ္ခုအထိ တိုးခ်ဲ႕လုပ္ေဆာင္ရန္ စီစဥ္ထားေၾကာင္းႏွင့္ ယင္းေအအာတီ စင္တာမ်ားတြင္ ေျခာက္လမွ တစ္ႏွစ္အထိ ေအအာတီေဆး၀ါးျဖင့္ ကုသမႈ ခံယူၿပီးေသာ လူနာမ်ားအား ၿမိဳ႕နယ္အဆင့္ Decentralized ART မ်ားသို႔ လႊဲေျပာင္းေပးၿပီး ဆက္လက္ကုသမႈ ခံယူေစမည္ျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ ယခုႏွစ္အတြင္း Decentralized ART sites ၃၀ အထိ ဖြင့္လွစ္သြားမည္ျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ၁၀၁ ခုအထိ တိုးခ်ဲ႕သြားရန္ လ်ာထားေၾကာင္းလည္း သိရသည္။

လိင္လုပ္သားမ်ားအေပၚ ခြဲျခား ႏွိမ့္ခ် အႏိုင္က်င့္မႈမ်ား ကင္းရွင္း၍ တန္းတူ အခြင့္အေရးမ်ား ရရွိေစရန္၊ HIV ထိခိုက္ ကင္းစင္ေသာ လူမႈဘဝ ပတ္ဝန္းက်င္ တစ္ခု ေပၚေပါက္ လာေစရန္အတြက္ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္ ဧၿပီလတြင္ ႏိုင္ငံတြင္း ေဒသ ႀကီး ၁၀ ခုမွ လိင္လုပ္သား ၃၅ ဦးျဖင့္ SWiM ကြန္ရက္ကို စတင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ ၿပီး ယခုႏွစ္ ျပဳလုပ္သည့္ ေတာ္ဝင္ခေရအဖြဲ႕ (လိင္လုပ္ငန္းျဖင့္ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္း ျပဳသူမ်ား ကြန္ရက္) ၏ ဒုတိယ အႀကိမ္ေျမာက္ ႏွစ္ပတ္လည္ အခမ္းအနား ကို ျပည္နယ္ႏွင့္ တိုင္းေဒသႀကီး ၁၃ ခုမွ ေဒသ ကိုယ္စားလွယ္ ၈၀ ေက်ာ္ တက္ေရာက္ခဲ႔ေၾကာင္း အဆိုပါ ကြန္ရက္ထံမွ သိရသည္။