ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသူေတြမွာ တီဘီေရာဂါဟာ အဓိက က်န္းမာေရး ျပႆနာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ အတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိတဲ့ သူေတြမွာ ခုခံစြမ္းအားက်လာတဲ့ အတြက္ တီဘီေရာဂါကူးဖို႔ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ ျဖစ္တဲ့ တီဘီေရာဂါကလည္း သာမန္ထက္ပိုၿပီး ျပင္ထန္ႏိုင္ပါတယ္။ စံနစ္တက် ေဆးကုသမႈ ခံယူၿပီး အခ်ိန္မွန္မွန္ ေဆးေသာက္ဖို႔ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ဖို႔အေရးၾကီးပါတယ္။

လိင္တူ လိင္ကြဲ ဆက္ဆံရာက ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြကုိ “လိင္ဆက္ဆံမႈေၾကာင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါမ်ား” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ေရွးယခင္ကေတာ့ “ကာလသားေရာဂါ” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိပါတယ္။ဆစ္ဖလစ္ေရာဂါ၊ ဂႏိုေရာဂါ၊ ရွန္ကရြိဳက္၊ လင့္က်ိတ္ေရာင္ ေရာဂါ၊ လိင္အဂၤါ ေရယုန္၊ လိင္အဂၤါ မက္ခရု၊ လိင္အဂၤါဝဲ၊ ရီျဖဴဆင္းေရာဂါနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ အပါအဝင္ ေရာဂါ အမ်ိဳးေပါင္း ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ ရွိပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး အေရအတြက္မ်ားေလ ေသြးျဖဴဥေတြမ်ားမ်ား ပ်က္စီးေလျဖစ္ၿပီး အခ်ိန္တိုတို အတြင္းမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ လကၡဏာေတြ ျဖစ္ေပၚခံစားရမွာပါ။ ဒါေၾကာင့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိၿပီးထားသူဟာ မိမိခႏၶာကိုယ္ထဲကုိ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ထပ္ၿပီး ဝင္မလာေအာင္ ကာကြယ္ဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဇနီးေမာင္ႏွံ ႏွစ္ဦးစလံုးမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ပိုးရွိေနၿပီးေပမယ့္လည္း လိင္ဆက္ဆံရာက တဆင့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ထပ္ၿပီး ခႏၶာကုိယ္ထဲ မေရာက္ေအာင္ ကြန္ဒံုးအၿမဲ သံုးဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္ ေဝဒနာရွင္ တဦးဟာ မၾကခဏ မမာမက်န္းျဖစ္တာ၊ စိတ္မခ်မ္းသာတာ၊ စိတ္ညစ္တာ၊ ဝမ္းနည္းအားငယ္တာေတြကုိ ႀကံဳေတြ႕ရ တတ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ မိသားစုနဲ႔ ပတ္ဝန္းက်င္ အသိုင္းအဝိုင္းရဲ႕ ၾကင္နာမႈကုိ မရရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ စံနစ္တက် ကုသတာကုိ မခံရရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ကုိယ္စိတ္ႏွစ္ပါးလံုး ပိုမို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါမ်ိဳးမွာ ႏ်စ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးပညာေပးသူနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးလိုက္ရင္ စိတ္ခံစားရတာေတြ ေလ်ာ့သြားၿပီး လုပ္သင့္တာေတြကုိ ဆက္လုပ္သြားဖို႔ အင္းအားရွိလာပါမယ္။

စမ္းသပ္မႈ လုပ္ႏိုင္တယ္။ သတိထားဘို႔က HIV tests positive အေပါင္းျဖစ္သူတိုင္းကို စမ္းသပ္ရင္ လူအမ်ားစုမွာ Cytomegalovirus (CMV) အေပါင္းျပေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေရာဂါရတဲ့အဆင့္အထိ မေရာက္တာက မ်ားတယ္။ စိုးရမ္စရာ မလိုတတ္ပါ။ CD4 cell count စစ္လို႔ 50 ထက္နည္းသူေတြမွာသာ ဒီေရာဂါရတယ္။ ဒီလို ေသြးစစ္တဲ့အခါ Antigens (အင္တီဂ်င္) ေတြ႔ရင္ ပိုးအဝင္ခံထားရတယ္။ Antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြ႔ရင္ ေရာဂါအဆင့္ ေရာက္ေန တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

DNA test နည္းကို NAAT = Nucleic acid amplification testing လို႔ေခၚတယ္။ ပိုးကိုလိုက္စမ္းတဲ့နည္း ျဖစ္တယ္။ အင္တီေဘာ္ဒီ နည္းထက္ ေစာသိမယ္။ ART ေဆးေပးေနသူေတြကို ေစာင္ၾကည့္ရာမွလုပ္ရတဲ့ Viral load test နည္းနဲ႔ ဆင္တယ္။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ HIV/AIDS၊ တီဘီႏွင့္ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား တိုးျမႇင့္ လုပ္ေဆာင္ရန္ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၉၁ သန္းကို ေထာင္စုႏွစ္ ဖြံ႔ၿဖဳိး တိုးတက္ေရး ရည္မွန္းခ်က္ သုံးမ်ဳိး ရန္ပုံေငြ အဖြဲ႔ (3MDG) က သုံးႏွစ္ စီမံကိန္းခ် ေထာက္ပံ့ သြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေမလ ၂၁ ရက္ေန႔တြင္ 3MDG က ထုတ္ျပန္သည္။

HIV ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဟာ တျခားဗိုင္းရပ္စ္ေတြနဲ႔ မတူတဲ့ အခ်က္တခုကေတာ့ ကိုယ္အျပင္မွာ ၾကာၾကာမေနႏိုင္ဘူး။ ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ စမ္းဘို႔ ထားခ်င္ရင္လဲ လူ႕အပူခ်ိန္အတိုင္း၊ ၉၈.၆ ဒီဂရီမွာသာ ထားရတယ္။ အဲလို လုပ္ေပးမထားရင္ မိနစ္နည္းနည္းသာ ရွင္မယ္။ လူ႕ကိုယ္ထဲက ထြက္ရင္ နာရီပိုင္းသရွင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ပိုးေတြလို အကာအဖံုး (စပိုး) လိုလဲ မလုပ္ႏိုင္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ႏႈပ္ခမ္းျခင္း စုပ္နမ္းတာတို႔ ေပြ႕ဖက္မႈ လုပ္တာနဲ႔ ပိုးမကူးႏိုင္ပါ။

ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္း ကမ္း႐ိုးတန္းလြန္ေဒသမွာ ေတြ႕ရွိရတဲ့ cnidarins မွာ အဲဒီလို အာနိသင္ရွိေၾကာင္းကို ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံ၊ အမ်ိဳး သားကင္ဆာနဲ႔ ဗိုင္းရပ္ပိုးဆိုင္ရာ အင္စတီက်ဳက သူ႔မွာပါ၀င္တဲ့ ေထာင္နဲ႔ခ်ီတဲ့ သဘာ၀ ပစၥည္းေတြကို စစ္ေဆး သံုးသပ္ၿပီးမွ ယခုလို ေၾကညာႏုိင္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပ႐ိုတင္းက HIV ပိုး ကူးစက္ျခင္းနဲ႔ ခုခံအားစနစ္ကို ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ျခင္းမွ ကာကြယ္ ႏိုင္မႈေတြေၾကာင့္ ကာကြယ္ေဆးမ်ားမွာလည္း အသံုးျပဳႏိုင္ေခ် ရွိမရွိကို ဆက္လက္ ေလ့လာေနၾကပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတဲ့သူကုိ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ေနၿပီလို႔ ေျပာလုိ႔ မရေသးပါဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ လူရဲ႕ ခႏၶာကုိယ္ထဲမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနေပမယ့္ ေရာဂါလကၡဏာ မျပေသးေတာ့ လူေကာင္း တစ္ေယာက္လိုပါပဲ။ ဖ်ားတဲ့နာတဲ့ လကၡဏာ လံုးဝမရွိပဲ သာမန္လူေကာင္း တစ္ေယာက္လုိ သြားလာလႈပ္ရွား အလုပ္လုပ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနတဲ့ အတြက္ သူကေန တဆင့္ ေရာဂါပိုးေတြ ကူးႏိုင္ပါတယ္။

ေဆးေသက္သင့္သူေတြဟာ ေဆးမစခင္ HIV test ေဆးစစ္ရပါမယ္။ ပိုးမရွိေသးတာ ေသခ်ာဘို႔ျဖစ္တယ္။ မရွိေသးတာသိရလဲ ေနာက္ ၃ လမွာ တခါ ထပ္စစ္ရပါမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြ ရွိ၊ မရွိကိုပါ သိမယ္။ တျခား လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြကိုလဲ ရွိ၊ မရွိသိေစဘို႔ ျဖစ္ပါတယ္။