အေမရိကန္ ႏုိင္ငံမွာ ရွိတဲ့ အသက္ (၂၂) ႏွစ္ အရြယ္ တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသား တစ္ဦး ျဖစ္တဲ့ မိုက္ကယ္ ဂၽြန္ဆင္ဟာ ေယာက်္ားေပါင္း (၃၀) ေက်ာ္ကို HIV ပိုး ကူးစက္ေအာင္ ျပဳလုပ္ခဲ့လို႔ အေရးယူမႈနဲ႔ ရင္ဆိုင္ေန ရၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ မိုက္ကယ္ ဂၽြန္ဆင္ဟာ မိန္းမလ်ာ တစ္ဦးျဖစ္ၿပီး အင္တာနက္ ေပၚကေန ေယာက်္ားေတြကို ဆြဲေဆာင္ စည္း႐ံုးမႈ ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

မွာလိုတာက ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ လိင္ဆက္ဆံရင္ ပါးစပ္ကို အသံုးမျပဳပါနဲ႔။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက လည္ေခ်ာင္း၊ စအိုလမ္းေၾကာင္းေတြ ထဲမွာပါ ေပါက္တတ္ ပါတယ္။ ကိုယ္႔ရဲ႕ လိင္ဆက္ဆံဘက္ကို မကူးမိေအာင္ သတိျပဳပါ။ ကုသဖို႔ အတြက္ ဒီၾကြက္ႏို႔ကို သက္သာေအာင္ေတာ့ လုပ္လို႔ရပါတယ္။ လံုး၀ေပ်ာက္ေအာင္ေတာ့ ကုသလို႔ မရေသးပါဘူး။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားရင္၊ အလုပ္ပင္ပန္းရင္ ပိုထတတ္ပါတယ္။ ခုခံအားေကာင္းေအာင္ေနပါ၊ အနားယူပါ။

အနီးကပ္ျပဳစုသူ အတြက္ HIV ကာကြယ္ေဆး မရွိပါ။ လူနာဆီက ေသြး၊ ျပည္၊ အနာ စတာေတြနဲ႔ မထိမိေအာင္ သတိျပဳရပါမယ္။ လူနာရဲ႕ ေသြး၊ျပည္၊ သားငံရည္ေတြကေန HIV ပိုးကူးႏိုင္ပါတယ္။ လူနာရဲ႕ တံေတြး၊ ေခြ်း၊ ဆီး၊ မ်က္ရည္ စတာေတြက HIV မကူးစက္ႏိုင္ ပါဘူး။ လူနာကို ကိုင္တြယ္ျပီးတိုင္း ဆပ္ျပာနဲ႔ လက္ေဆးတဲ့ အက်င့္လုပ္ပါ။

ခုခံအားက်လာရင္ ျပင္ပက ေရာဂါအစံု လူထဲ၀င္လာပါတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ တီဘီပိုးလဲ ၀င္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ပိုးရွိသူမွာ တီဘီေရာဂါနဲ႔ တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လူအေတာ္မ်ားမ်ားက ပိုးရွိတာကို မသိေနေတာ့ တီဘီေရာဂါလို႔ ထင္ျပီး တီဘီေဆးေသာက္ရင္း မသကၤာလို႔ ေသြး စစ္ၾကည့္မွ HIV ပိုးရွိေနမွန္း သိၾကရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက တီဘီနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္ ေရာဂါႏွစ္ခုက ဒြန္တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လကၡဏာအားျဖင့္ သိပ္မတူညီၾကပါဘူး။ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ ပိန္တာကေတာ့ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ ရွိတတ္ပါတယ္။

ဆစ္ဖလစ္၊ ဂႏိုရီးယား စတဲ့ “ကာလသားေရာဂါ” ရွိေနသူေတြဟာလည္း AIDS ျဖစ္ဖို႔ရာ အေၾကာင္း ပိုရွိတယ္။ ဆစ္ဖလစ္ ေရာဂါဟာ AIDS ေရာဂါနဲ႔ တူတဲ့ အခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။ လိင္စပ္ယွက္ရာမွ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။ မိဘကေန ကေလးကို ေပးႏိုင္တယ္။ ေပၚစက တစ္ခါမွ မေတြ႕ဘူးခဲ့တဲ့ ေရာဂါ အသစ္စက္စက္မို႔ ဆရာဝန္ေတြ မ်က္စိလည္ျပီး မလုပ္တတ္ မကိုင္တတ္ ျဖစ္ခဲ့ရတယ္။

ျပည္တြင္းရွိ HIV ေရာဂါပိုး ကူးစက္ခံရသူမ်ားထဲမွ လူဦးေရ (၄) ေသာင္းခန္႔သာ HIV ပိုးထိန္းေဆး ART ေဆးကို ရရွိေနေသးတယ္လုိ႔ အမ်ဳိးသား ခုခံအားက်ဆင္းမႈ တိုက္ဖ်က္ေရးစီမံခ်က္ရဲ႕ စစ္တမ္းမ်ားအရ သိရပါတယ္။ လက္ရွိ ျပည္တြင္းရဲ႕ ခန္႔မွန္းေျခ လူဦးေရ (ႏွစ္သိန္းေလးေသာင္း) ခန္႔ဟာ HIV ပိုး ကူးစက္မႈ ခံစားေနရတာျဖစ္ၿပီး မူးယစ္ေဆးထိုးသူမ်ားနဲ႔ လိင္တူဆက္ဆံသူမ်ားမွာ ေရာဂါပိုး ကူးဆက္မႈ ပိုမိုမ်ားျပားေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။

သုေတသီ ေတြက Radioimmunotherapy (RIT) လို႔ေခၚတဲ့ နည္းပညာ ကိုသုံးျပီး ေဆးေသာက္ျပီး လူနာမ်ားရဲ႕ ေသြး ထဲမွာ ရွိေနတဲ့ HIV ပိုး ကူးစက္ ခံထားရတဲ့ ဆဲလ္ေတြကို ဖ်က္ဆီးလိုက္ ျခင္းျဖင့္ HIV ကူးစက္ ေရာဂါကို ေပ်ာက္ ကင္းေအာင္ ကုသႏိုင္ဖို႔ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ လမ္းစရွိတဲ့ မဟာဗ်ဴဟာ တစ္ခု ျဖည့္ဆည္းေပး လိုက္ျပန္ပါျပီ။ ဒီသုေတသန ရလာဒ္ေတြကို ေျမာက္အေမရိက ဓာတ္ေရာင္ျခည္ အသင္းၾကီး (Radio logi cal Society of North America – RSNA) ရဲ႕ ႏွစ္ပတ္လည္ ညီလာခံမွာ တင္ျပ ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

အခု ကာလသားေရာဂါ ဆိုတာ ဘာလဲ ေျပာျပပါ႔မယ္။ ကာလသားေရာဂါဆိုတာ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးတဲ့ ေရာဂါတိုင္းကို ေခၚပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားတဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ဆီးပူေညာင္းက် (ဂႏိုရီးယား)၊ ဆစ္ဖလစ္၊ လိင္အဂၤါ ေရယံု၊ လိင္အဂၤါ ၾကြက္ႏို႔ ေပါင္အၾကိတ္ (ဘင္) နဲ႔ ရွမ္ကာ (ဖာၾကိဳးအနာ) စတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးတဲ့ ဒီေရာဂါေတြကို ျခံဳငံုျပီး ကာလသားေရာဂါ လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီေရာဂါေတြ ထဲမွာ တစ္ခ်ိဳ႕က ဘက္တီးရီးယား ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ ဥပမာ – ဆစ္ဖလစ္၊ ဘက္တီးရီးယားပိုးက ေဆးနဲ႔ အျမတ္ျပတ္ေအာင္ ကုလို႔ရတယ္။

နားနဲ႔မနာ ဖ၀ါးနဲ႔ နာပါခင္ဗ်ာ။ ကၽြန္ေတာ္ရဲ႕ လိင္တံထိပ္ဖူး Glan လို႔ေခၚမယ္ ထင္ပါတယ္။ အဲဒီေနရာမွာ အသားျဖဴတဲ့ လူကို ျခင္ကိုက္ရင္ ျဖစ္တတ္တဲ့ အနီစက္လို အစက္ ၃၊ ၄၊ ၅ စက္ေလာက္ ျဖစ္ေနပါတယ္။ အနီစက္ေလးေတြက အရမ္းလည္း မေဖာင္းပါဘူး။ မွဲ႔လိုပါပဲ ဆရာ။ အဲတာက ယားလည္း မယားပါဘူး။ ျပည္လည္း မရွိပါဘူး။ နာလည္း မနာပါဘူး။

အခု၀မ္းေလ်ာတာက အစားအေသာက္ေၾကာင့္ ျဖစ္မယ္ထင္ပါတယ္။ အခုအခါ ေဆာင္းရာသီနဲ႔ ေႏြရာသီစပ္ၾကားမွာ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာ ျဖစ္တတ္ ၾကပါတယ္။ တျခား လကၡဏာေတြ ဥပမာ – ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်တာ၊ ညေနဘက္ နာတာရွည္ဖ်ားတာ၊ အၾကိတ္ေပါက္တာ စတာေတြ မရွိတဲ့ အတြက္ HIV လို႔ မေျပာႏိုင္ေသးပါဘူး။ ေသြးအေျဖကလည္း Negative ဆိုေတာ့ ပိုးမရွိတာ ေသခ်ာ ပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီကာကြယ္ တားဆီးေရး လုပ္ငန္းမ်ားႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ အသိပညာေပးျခင္း လုပ္ငန္းမ်ားကို မႏၲေလးတိုင္း ေဒသႀကီး အတြင္းရွိ ျပင္ဦးလြင္၊ မလႈိင္၊ ေက်ာက္ပန္းေတာင္း၊ မိတၳီလာ၊ စစ္ကိုင္း စသည့္ေဒသ မ်ားတြင္ ေက်းလက္ေဒသမ်ား တိုင္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ ေပးလ်က္ ရွိသည္။

က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ အားနည္းေသာ နယ္စပ္ေဒသမ်ား အတြက္ အာရွဖြံ႕ၿဖဳိးေရးဘဏ္ (ADB) ၏ အကူအညီျဖင့္ ထိုင္းႏိုင္ငံႏွင့္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ နယ္စပ္ၿမဳိ႕ ငါးၿမိဳ႕တြင္ HIV/AIDS ကာကြယ္ေရးႏွင့္ ကုသေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို လာမည့္ ေဖေဖာ္ဝါရီလတြင္ စတင္ေဆာင္ ႐ြက္မည္ ျဖစ္ေၾကာင္း National AIDS Program ၏ စီမံခ်က္ မန္ေနဂ်ာ ေဒါက္တာျမင့္ေရႊက The Voice သို႔ ေျပာၾကားသည္။